در برخى موارد ، انسان نمى تواند به دقّت پيامد يك رفتار را مشخص كند. شايد اين به دليل ضعف و ناكارآمدى تشخيص انسان يا پيچيدگى ماهيت آن رفتار خاص باشد. در اين گونه موارد ، توصيه اسلام اين است كه بايد «توقف» نمود. امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد : مِنَ الْحَزْمِ الْوُقُوفُ عِنْدَ الشُّبْهَة . [٢] توقف در شبهه ، از دورانديشى است . يعنى از مصاديق حزم (دورانديشى) ، اين است كه در موارد شبهه يعنى امورى كه حقيقت آنها براى ما روشن نيست و اطلاع كافى در باره پيامدهاى آنها نداريم ، عملاً توقف كنيم. با توجّه به اهمّيتى كه توقف كردن در هنگام شبهه دارد ، در برخى روايات ، از آن به اصل يا حقيقت حزم ، ياد شده است. [٣] پيش بينى پيامد در اين گونه موارد ، زمينه اى فراهم مى آورد تا فرد از آلوده شدن به گناه ، مصون بماند. اهل تقوا علاوه بر آن كه از حرام هاى آشكار پرهيز دارند ، از انجام دادن رفتارهاى شبهه ناك و مشكوك نيز خوددارى مى كنند و پيداست كه اصل پيش بينى پيامد در اين زمينه مى تواند بسيار مفيد باشد.

د ـ دست بر داشتن از لذت هاى زودگذر و انتظار لذت هاى پايدار

يكى ديگر از كاركردهاى اصل «پيش بينى پيامد» در زمينه تنظيم رفتار ، اين است كه به فرد كمك مى كند تا به مقايسه پيامد رفتارهاى گوناگون بپردازد و در نتيجه ، لذت هاى

[١] غرر الحكم ، ح ٧٣٥٠ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٤٠٣ .[٢] غرر الحكم ، ح ٩٤٠٣ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٤٧٠ ؛ جامع أحاديث الشيعة ، ج ١ ، ص ٣٣٢ .[٣] «أصل الحزم الوقوف عند الشبهة» (تحف العقول ، ص ٢١٤ ؛ بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ٥٣ ) .