در آمدي بر روانشناسي تنظيم رفتار با رويکرد اسلامي - شجاعی، محمد صادق - الصفحة ١١٨
داراى كف سيمى مشبّك ، يك چراغ ، يك اهرم و يك ظرف غذاست و طورى درست شده است كه وقتى حيوان اهرم را فشار مى دهد ، مكانيزم غذادهى ، به راه مى افتد و مقدارى غذا به درون ظرف غذا مى ريزد. پس از يك بار تجربه ، حيوان بار ديگر ، اهرم را فشار مى دهد و غذا دريافت مى كند. بنا به اصول شرطى كردن كنشگر ، پاسخ فشار دادن اهرم ، پس از تجربه پيامد ؛ يعنى تغذيه شدن ، تكرار خواهد شد . نظريه اسكينر ، تأثير عميقى بر روان شناسى داشته است . با مرورى بر مطالعات انجام شده در روان شناسى ، به اين نتيجه مى رسيم كه مبناى نظرى بسيارى از پژوهش ها در زمينه يادگيرى و تنظيم رفتار ، اصول شرطى سازى كنشگر و بويژه اصل تجربه پيامد اسكينر بوده است . براى مثال ، براون و جنكينز (١٩٦٨م) در پژوهشى دريافتند كه اگر كبوترى پس از يك بار نوك زدن به اهرم ، غذا دريافت كند ، از آن پس ، احتمالاً مى آموزد كه فقط به دكمه غذا نوك بزند . [١] يكى از راه هاى توجيه و تبيين اين پديده ، تنظيم رفتار در آينده از طريق تجربه پيامد رفتار پيشين است . چنين تصور مى شود كه همين اصول را مى توان براى تنظيم رفتار آدمى نيز به كار بست. اگر تبيين اسكينر را بپذيريم ، بايد نتيجه بگيريم كه براى تنظيم رفتار در آينده ، كافى است افراد ، پيامد رفتار پيشين خود را ببينند . در زندگى روزمرّه ، موارد فراوانى وجود دارد كه با اصل تجربه پيامد ، متناسب است . براى پيگيرى آسان اين بحث ، در اين جا به دو مورد عينى اشاره مى كنيم : براى مثال ، هنگامى كه دستان خود را روى اجاق داغ مى گذاريد ، فورا دستتان را به عقب مى كشيد ، يا هنگامى كه يك بار از كسى يا به خاطر انجام كارى جايزه دريافت مى كنيد ، از آن پس به طور ناخودآگاه به او علاقه مند مى شويد . اين موارد ، نشان مى دهند كه تجربه پيامد به عنوان يك اصل بنيادى ، نقش مهم و اساسى در هدايت و تنظيم رفتار آدمى در آينده دارد .
[١] نظريه ها و نظام هاى روان شناسى ، ص ٧٤ .[٢] . Munn, N.L (١٩٦٩). Introduction to Psgchology. New York, P:١٢٥.[٣] . Crarrett, H.E (١٩٥٥). Cenral Psgchology. New York, P: ٢٥٦.[٤] تاريخچه و مكاتب روان شناسى ، ص ٥١١ ـ ٥٢٣ .[٥] مقدّمه اى بر نظريه هاى يادگيرى ، ص ١٦٩ .[٦] . Thorndike , E.[٧] Low of Etfect.[٨] رفتاردرمانى شناختى ، ص ١٧ .