و تسلّط بر شهوت ها و هوس هاست . [١] موارد بسيارى در روايات ، ذكر شده كه به طور مشخص ، نقش و كاربرد اصل «تجربه پيامد» را در تنظيم و هدايت رفتار انسان و در نتيجه موفقيت و رشد معنوى او ، نشان مى دهند . امام على عليه السلام مى فرمايد : مَنْ يُجَرِّب يَزدَد حَزما . [٢] هر كس تجربه كند ، دورانديشى [ و احتياطِ ] او بيشتر مى شود . نيز مى فرمايد : دِرَاسَةُ الْعِلْمِ لِقَاحُ الْمَعْرِفَةِ، وَ طُولُ التَّجَارِبِ زِيَادَةٌ فِى الْعَقْل . [٣] فراگيرى دانش ، سبب بارورى شناخت مى شود و پيامدهاى تجربه شده ، مايه [ فزونىِ ] عقل اند . پيامدهاى تجربه ، آن چنان در سرنوشت انسان دخيل اند كه امام على عليه السلام مى فرمايد : رَأىُ الرَّجلِ عَلَى قَدَرِ تَجرُبَتِهِ . [٤] ارزش نظر هر كس ، به اندازه تجربه اوست . همچنين در برخى روايات ، به رابطه ميان شكست در زندگى و عدم بهره مندى از تجربه ، اشاره شده است . امام على عليه السلام مى فرمايد : مَنْ لَمْ يُجَرِّبِ الأُمُورَ خُدِعَ . [٥] هر كس ناآزموده كارى كند ، فريب مى خورد .

[١] براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ، ر. ك : دو اثر ارزشمند حكمت عبادات و اسرار عبادات از [ آية اللّه ] عبد اللّه جوادى آملى .[٢] غرر الحكم ، ح ٧٩٨٦ ؛ ميزان الحكمة ، ج ٣ ، ص ١١٤٢ .[٣] بحار الأنوار ، ج ٧٨ ، ص ١٢٨ ؛ نزهة الناظر ، ص ١١٥ ؛ حياة الإمام الحسين عليه السلام ، ص ١٦٠ .[٤] غرر الحكم ، ح ٥٤٢٦ ؛ عيون الحكم و المواعظ ، ص ٢٦٩ .[٥] بحار الأنوار ، ج ٧٧ ، ص ٤٢٠ .