حيرتم كه] خدا چگونه باز ، اين مردگان را زنده خواهد كرد؟ پس خداوند ، او را صد سال ميراند و سپس او را [ زنده كرد و ] برانگيخت . به او فرمود : «چند مدّت ، درنگ نمودى؟» . گفت : يك روز يا پاره اى از روز ، درنگ كردم . فرمود : «[ نه چنين است ؛ ] بلكه صد سال ، درنگ نمودى . پس در طعام و شرابِ خود ، نظر بنما كه هنوز تغيير ننموده و اُلاغ خود را بنگر [ تا بر تو معلوم شود ] و ما تو را حجّت براى خلق قرار داديم [ تا امر بعثت را انكار نكنند ] و در استخوان [ اُلاغت ] بنگر كه چگونه آنها را پيوند مى دهيم و سپس بر آنها گوشت مى پوشانيم» . چون اين كار بر او روشن گرديد ، گفت : به يقين مى دانم كه خدا بر هر چيزى قادر است » . از اين آيه به خوبى ، «اصل تجربه» استفاده مى شود . در روايات نيز موارد زيادى وجود دارد كه از تجربه به عنوان يك اصل در زندگى انسان ، ياد شده است . [١] طبق اصل تجربه ، بايد تجربه موقعيت هاى مختلف براى فرد وجود داشته باشد تا بتواند در تصميم گيرى هاى بعدى خود ، از آن استفاده كند . اصطلاحى كه ما در اين نوشتار براى اشاره به اين منظور به كار مى بريم ، «تجربه پيامد» است . مفاد «تجربه پيامد » ، اين است كه پيامدهاى تجربه شده يك رفتار ، در تنظيم و هدايت رفتارهاى بعدى او مؤثرند . اكنون ، اصل تجربه پيامد را در دو زمينه بررسى مى كنيم : ١ . درآموزه هاى دينى ٢ . در ديدگاه روان شناسان .

الف ـ «تجربه پيامد» در آموزه هاى دينى

در آموزه هاى دينى ، به طور كلّى ، پذيرفته شده است كه تجربه پيامد يك رفتار ، در هدايت و تنظيم رفتارهاى بعدى انسان ، نقش مهمى دارد . به عنوان مثال ، امام على عليه السلام

[١] امام على عليه السلام : «لو لا التجارب ، عميت المذاهب» (الإرشاد ، ج ١ ، ص ٣٠٤) ، «من أحكم من التجارب ، سلم من العواطب» ، «من حفظ التجارب ، أصابت أفعاله» ، «حفظ التجارب رأس العقل» (غرر الحكم ، ح ٨٠٤٠ و ٩١٨٠ و ٤٩١٦) ، امام حسين عليه السلام : «طول التجارب زيادة فى العقل» (أعلام الدين ، ص ٢٩٨) ، امام على عليه السلام : «العقل حفظ التجارب» (تحف العقول ، ص ٨٠) .