بحث وجود رابط با بحث «اقسام كلمه» و تأمل در «حرف» در علم نحو آغاز مى‌شود. [٢] سپس با ژرف‌انديشى در بحث معروف «معنى اسمى- معنى حرفى» در علم اصول فقه به اوج خود مى‌رسد. تأملات عالمان اصول فقه در زمينه «وجود حرفى» افق ديگرى را در مسئله وجود رابط بدست داده است. [٣]

فارغ از جوانب سه‌گانه ادبى، اصولى و فلسفى وجود رابط در فرهنگ اسلامى، استيفاى بحث اقتضا مى‌كند تأملات فلاسفه غربى را نيز از نظر دور نداريم. تقسيم وجود به محمولى و رابط در فلسفه غرب به چشم نمى‌خورد. اما ريشه‌دارترين بحث فيلسوفان مغرب زمين در زمينه وجود رابط را مى‌بايد در كتاب «نقد عقل محض» كانت فيلسوف شهير آلمانى جستجو كرد. [٤] وى وجود را بطور كلى رابطه و نسبت مقولى تصور كرده و اصولا به وجود محمولى- يعنى وجودى كه حقيقتا محمول قضيه‌اى واقع شود- قائل نيست. لذا معتقد است قضاياى حمليه بسيطه در منطق وجود ندارد. از سوى ديگر چون وى وجود را مطلقا رابطه مى‌داند، بر اين باور است كه وجود نمى‌تواند چيزى به موضوع قضيه بيافزايد.

[١]. غلامحسين ابراهيمى دينانى، وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامى، (تهران، ١٣٦٢)، حسن حسن‌زاده آملى «العمل الضابط فى الرابطى و الرابط» (همراه با دو رساله ديگر الجعل و قصيدة ينبوع الحياة) (قم، ١٣٦٨) و نيز رجوع كنيد به مهدى حائرى يزدى، كاوشهاى عقل نظرى، ص ٩٥- ١٠٠ (چاپ دوم).

[٢]. كتاب الكافية، تأليف ابن حاجب نحوى، شرح رضى الدين محمد بن حسن استرآبادى، بيروت ١٣٩٩ ق، ج ١ ص ٦- ١٢.

[٣]. رجوع كنيد به: آخوند ملا محمد كاظم خراسانى، كفاية الاصول، الامر الثانى من المقدمة، ص ١٠- ١٣ (طبع آل البيت (ع))؛ شيخ محمد حسين نائينى، فوائد الاصول، به قلم شيخ محمد على كاظمى خراسانى، ج ١ ص ٣٣- ٥٩؛ شيخ محمد حسين غروى اصفهانى، نهاية الدراية فى شرح الكفاية، ج ١ ص ٥١- ٥٦، آقا ضياء الدين عراقى، نهاية الافكار، به قلم شيخ محمد تقى بروجردى نجفى، ج ١ ص ٣٨- ٥٤، و مقالات الاصول، المقالة الرابعة، المعانى الحرفية ج ١ ص ٨٣- ١٠٨.

[٤].

Translated by Norman Kemp Smith ,Macmillan ,٣٧٩١ .Immanul Kant's Critique of pure Reason .

اين كتاب تحت عنوان «سنجش خردناب» (تهران ١٣٦٢) به فارسى ترجمه شده است. سليقه خاص مترجم محترم در واژه‌يابى فارسى رجوع به متن انگليسى را ناگزير مى‌كند.