مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٣٥ - ٣ رسالة فى الوجود الرابط

تقسيمات داخلى رساله و عناوين اين بخشها مشابه ديگر آثار آقا على از قبيل رسالة فى مباحث الحمل، بدايع الحكم و رسالة فى التوحيد است. اين فصول به سى فصل بالغ مى‌شود. اما مانند ديگر آثار آقا على نبايد انتظار داشت كه همه مطالب آن درباره وجود رابط باشد، حكيم مؤسس در همه آثارش از باب الكلام يجرّ الكلام مباحث متعدد فلسفى را مسلسل‌وار بدنبال هم متعرّض شده است.

^^^

مسئله وجود رابط از مسائل مستحدث فلسفه اسلامى است. براى نخستين بار ميرداماد در كتاب الافق المبين به دو وجود رابط و رابطى در كنار وجود محمولى به نحو مستقل اشاره كرده است. [١] صدر المتألهين در اسفار در ضمن سه فصل به تفصيل به بحث در باره وجود رابط پرداخته است [٢] وى به تبع استاد خود پيشنهاد كرده است به وجود مقابل وجود محمولى، «رابط» اطلاق شده، و وجود ناعتى، «رابطى» خوانده شود. [٣] آقا على مدرس طهرانى به تبع صدر المتألهين رساله خود را با اشاره به دو معناى وجود رابطى يعنى وجود مقابل وجود محمولى و وجود ناعتى آغاز مى‌كند. حكيم مؤسس در اين رساله كوشيده است به چهار سؤال اصلى در باب وجود رابط پاسخ دهد. اين سؤالها عبارتند از:

سؤال اول: آيا وجود رابط تنها در قضاياى حمليه موجبه محقق مى‌شود يا در قضاياى حمليه سلبيه نيز مى‌توان از آن سراغ گرفت؟

سؤال دوم: آيا وجود رابط و وجود محمولى تخالف نوعى دارند، يا اينكه اطلاق وجود بر اين دو به اشتراك معنوى است؟

سؤال سوم: آيا وجود رابط منحصر در هليات مركبه است يا در هليات بسيطه نيز محقق مى‌شود؟

سؤال چهارم: آيا از وجود رابط ماهيت انتزاع مى‌شود؟

[١]. ميرداماد، الافق المبين، نسخه خطى، كتابخانه مركزى دانشگاه تهران، شماره ٨٤.

[٢]. صدر المتألهين، الاسفار، السفر الاول، المرحلة الاولى، المنهج الاول، الفصل التاسع، ج ١ ص ٧٨- ٨٢، و المرحلة الثانية، الفصل الاوّل ج ١ ص ٣٢٧- ٣٣٢، و الفصل التاسع، ج ١ ص ٣٦٥- ٣٧٠.

[٣]. الاسفار، ج ١ ص ٨٢.