برهان شفا - ابن سينا - الصفحة ١١ - ٢ برهان شفاء

يب- معانى مختلف اعراض «ذاتى» و معننى آن در كتاب برهان.

يج- معنى مناسبت مقدّمات برهانى با استدلال برهانى.

يد- متناهى بودن حدود اوساط در استدلاف‌هاى موجبه و سالبه.

يه- فرق اساسى علوم رياضى با علوم غير رياضى؛ و اين‌كه چرا رياضيات علمى يقينى محسوب مى‌شود.

يو- محدوديت‌هاى علوم تجربى.

يز- چگونگى اكتساب حدّ.

يح- چگونگى اكتساب مبادى اولى، انكار فطريّت فلسفى.

يط- سهم تقسيم و طبقه‌بندى اشياء و موجودات در شناسائى آن‌ها.

كا- مفهوم «كليّت» در كتاب برهان، و بنابراين در حوزه‌ى علوم تجربى؛ و تفاوت اين مفهوم با مفهوم «سور كلى».

كب- مفهوم «ضرورت» در كتاب برهان، و بنابراين در حوزه‌ى علوم تجربى.

كج- كيفيّت اعطاى «لمّيّت» و «انّيّت» مساله‌اى واحد در دو علم مختلف.

و مباحث فرعى ديگرى كه همه در حوزه‌ى علم‌شناسى و فلسفه‌ى علم قرار دارند. امروزه مباحث علم‌شناسى وسعت بسيار يافته است، با اين حال سزاوار نبود كه يكى از بهترين متون فلسفه‌ى علم به زبان فارسى ترجمه نشده باقى ماند؛ اين كار، يعنى ترجمه‌ى برهان شفاء، به نظر من كاملا فورى بود. بدون ترديد آشنايى دانشجويان فلسفه با برهان شفاء درباره‌ى بسيارى از ادّعاها و نوآورى‌ها به آن‌ها ديدگاه جديدى خواهد بخشيد. معلوم خواهد شد كه مشكل استقراء، مساله‌ى تمييز علم از غير علم و مساله‌ى بسيار مهمّ اختلاف و اشتراك علوم گوناگون، از قديم الايّام براى انديشمندان مسلمان نيز مطرح بوده است؛ و اين‌كه معنى علم به عقيده‌ى ابن سينا، علم يقينى و مثلا به عقيده‌ى كانت و پوپر علم تجربى است در اصل طرح مساله‌ى بسيار مهمّ «تحديد حدود» و «تمييز» هيچ فرقى به وجود نمى‌آورد. معلوم خواهد شد كه هرچند ابو على سينا به «يقينى بودن» مجرّبات و علوم تجربى فتوى داده است، با اين حال به عقيده‌ى وى قلمرو اين نوع يقين، برخلاف آنچه به فلاسفه‌ى مسلمان نسبت داده شده است، بسيار محدود و مشروط است. معلوم خواهد شد كه نه مساله‌ى «استقراء»، «مساله‌ى هيوم» است و نه مساله‌ى «تمييز» و تحديد حدود، «مساله‌ى كانت» است. معلوم خواهد شد كه «دست نيافتن به ذاتيات اشياء» معلوم قدما نيز بوده است. معلوم خواهد شد كه انحاء روش، مشخّص‌كننده انواع علم نيست.