فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٧٣ - مبحث يازدهم مصلحت مبناى تغيير حكم شرعى

مصلحت و فايده عقلايى مجوز كذب مى‌باشد. [١]

[٤] . شهيد در كتاب «كشف الريبه» در مستثنيات حرمت غيبت مى‌نويسد: «هر نوع مصلحت و غرض صحيحى كه مورد تأييد شرع باشد مجوز غيبت مى‌باشد و بدين ترتيب گناه غيبت برطرف مى‌گردد». محقق ثانى نيز همين نظر را با ذكر مثال تأييد كرده است: «كسى كه به خاطر نصيحت و راهنمايى خواهان مشورت و يا تظلم ديگرى را غيبت نمايد و يا براى ردّ يك گفته يا نوشته باطل از آن ناگزير مى‌گردد.

در اين ارزيابى در حقيقت نوعى تعارض بين مفسده غيبت و مصلحت مشورت و كمك به مظلوم ملحوظ گرديده كه دومى بر اولى ترجيح داده شده است. براساس همين قاعده با وجود حرمت گوش دادن به غيبت، شنيدن شكايت براى قاضى جايز و احياناً واجب مى‌باشد و طرح شكايت توسط مظلوم نزد قاضى و يا به منظور احقاق حق هر چند كه شامل غيبت باشد جايز و احياناً واجب است.

قرآن صريحاً اين عمل را عليرغم قبح اوليه آن تجويز نموده است:

(لاٰ يُحِبُّ الله اَلْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ اَلْقَوْلِ إِلاّٰ مَنْ ظُلِمَ‌). [٢] (خداوند بدگويى علنى را جز در مورد كسى كه از باب دادخواهى بر زبان مى‌راند دوست نمى‌دارد.)

براى پى بردن به معنى گسترده آيه بايد به روايت امام صادق (ع) كه در تفسير موسع آيه آمده توجه نمود: امام (ع) فرمود: كسى كه گروهى را به ضيافت دعوت مى‌كند و از آنان به نحو نامطلوبى پذيرايى مى‌كند مشمول آيه بوده و مهمانان وى مى‌توانند آنچه را كه از وى ديده‌اند در غيابش بدگويى نمايند. [٣]

از آيه فوق واضح‌تر، آيه (وَ لَمَنِ اِنْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولٰئِكَ مٰا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ‌)٤ مى‌باشد كه به طور صريح هر گونه گفتار و عملى كه مظلوم به منظور نصرت طلبى از خود نشان مى‌دهد (بنابر مصلحت دادخواهى مظلوم) مجاز مى‌باشد.

٥. شيخ انصارى (ره) تصريح مى‌كند كه هر نوع كراهتى در تعارض با هر نوع

[١] . رك: امام خمينى (قده)، همان، ج ١، ص ٩٢.

[٢] . سوره نساء، آيه ١٤٨.

[٣] . رك: شيخ حر عاملى، همان، ج ٨، ص ٥٧٨.

[٤] . سوره شورى‌، آيه ٤١.