[٣] . توحيد خالص فلسفه عبادت است: (وَ م [١] [٦] [٤] ٨;ا أُمِرُوا إِلاّٰ لِيَعْبُدُوا الله مُخْلِصِينَ لَهُ اَلدِّينَ حُنَفٰاءَ‌)١ مأمور به عبادت خدا نشوند مگر آنكه به دين توحيد ناب برسند.

٤. پليدى شراب و قمار: تحريم شراب و قمار در شريعت اسلام به خاطر عواقب پليدى است كه از اين دو عمل شيطانى بوجود مى‌آيند: (يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا اَلْخَمْرُ وَ اَلْمَيْسِرُ وَ اَلْأَنْصٰابُ وَ اَلْأَزْلاٰمُ رِجْسٌ‌) [٢] .

[٥] . برترى مفسده بر مصلحت: معمولاً كسانى كه به شراب و قمار آلوده مى‌شوند بر اين گمانند كه از آن دو، سودى عايد آنها مى‌گردد. قرآن در يك مقايسه تحليلى از چنين كسانى مى‌خواهد كه بازنگرى در اين پندار غلط به اين نكته توجه كنند كه اگر آن دو مصلحتى نيز داشته باشند لكن در برابر مفاسد بسيار ناشى از آلودگى به آن دو، ناچيز مى‌باشد: (وَ إِثْمُهُمٰا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا)٣.

٦. رستگارى نتيجه خشوع: در ميان عبادتها، نماز بهترين قالب و شرايط مناسب براى تجلى خشوع و احساس كوچكى در برابر عظمت الهى است قرآن ضمن اشاره به اين نكته فائده و مصلحت آن را رستگارى معرفى مى‌كند: (قَدْ أَفْلَحَ اَلْمُؤْمِنُونَ ^ اَلَّذِينَ هُمْ فِي صَلاٰتِهِمْ خٰاشِعُونَ)‌٤ رابطه پيچيده رستگارى و خشوع در آيات متعدد ديگر قرآن به صورتهاى مختلف تبيين شده است.

٧. ارتقا به مقام محمود: عبادت در نيمه دوم شب براى پيامر (ص) واجب و بر امت مستحب موكد است. مصلحت نهفته در اين عبادت ويژه، ارتقاء به مقام محمود نزد خدا است: (عَسىٰ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقٰاماً مَحْمُوداً)٥.

٨. مصالح منصوص نماز: قرآن نماز را عامل پاكى معنوى و آسيب ناپذيرى در برابر عوامل پليديها و در يك كلام موجب دور ماندن از فحشاء و منكرات مى‌شمارد كه خود مبين مصلحت و فلسفه اين عبادت بزرگ مى‌باشد: (إِنَّ اَلصَّلاٰةَ تَنْهىٰ عَنِ اَلْفَحْشٰاءِ وَ اَلْمُنْكَرِ)٦.

٩. احراز مرحله تقوى: يكى از حكمتها و مصلحتهاى عبادت به طور عام و روزه به طور

[١] . سوره بينه، آيه ٥.

[٢] . سوره مائده، آيه ٩٠.

[٣] . سوره بقره، آيه ٢١٩.

[٤] . سوره مؤمنون، آيات ١ و ٢.

[٥] . سوره اسراء، آيه ٧٩.

[٦] . سوره عنكبوت، آيه ٤٥.