فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٨ - مبحث دوم مصلحت در وحدت و همبستگى

اولى خواستار انس و الفت با همنوع خويش است و بر اساس آن از تنهايى و عزلت و توحش و زندگى مجرد انفرادى گريزان مى‌باشد.

اين خود يكى از مزايايى است كه انسان را از ساير موجودات جنبنده مشخص و ممتاز مى‌گرداند چنانكه امتياز حيوانات اهلى نيز به اين است كه به طور اكتسابى به حالت انس مى‌گرايند، صرفنظر از انگيزه فطرى اصولاً انسان به جهت نيازمنديهاى گوناگونى كه در مسير زندگى خويش دارد نيازمند به الفت و ارتباط با ديگر انسانها مى‌باشد و از اين رهگذر است كه دايماً به دوستى و يگانگى و برادرى نياز ضرورى احساس مى‌نمايد [١] .

در هر حال چه ما الفت را فطرى انسان بدانيم و چه احتياجات زندگى را انگيزه آن به حساب آوريم طبع انسانى آمادگى كامل براى پذيرش اين حالت را دارد. زيرا توافق و سنخيت كه پايه اصلى تحقق الفت، انس، همبستگى و يگانگى مى‌باشد در نهاد همه انسانها وجود دارد. ابن مسكويه از حكيم ارسطو نقل مى‌كند:

«چيزهايى كه بالطبع با هم مختلفند تشكل نمى‌پذيرند و نمى‌توان آنها را به طرز منظمى با هم تركيب و تأليف نمود اما چيزهايى كه متشاكل و مشابه يكديگرند در هم تأثير مى‌بخشند و مشتاق يكديگر مى‌شوند و از همين جاست كه محبت و عشق و اتحاد پديد مى‌آيد» [٢] .

هنگامى كه اسلام ظهور نمود سراسر عربستان را جنگ و خونريزى فرا گرفته بود و در آتش فتنه و آشوب مى‌سوخت مردمان آن سرزمين همواره با يكديگر دشمنى و عداوت و روابط خصمانه داشتند و دلهاى آنان از حقد و كينه مملوّ بود و مظاهر دشمنى در تمام شئون زندگى آنان به چشم مى‌خورد. اسلام با مبارزات پى‌گير اين دشمنيها و كينه توزيها را به يگانگى و الفت مبدل ساخت و الفت و برادرى را در جامعه اسلامى جزء اساسى‌ترين مواد برنامه خود قرار داد و پيامبر عاليقدر اسلام (ص) بر آنها اين آيه را تلاوت فرمود: (إِنَّمَا اَلْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اِتَّقُوا الله لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ‌) [٣] مؤمنين همگى برادر يكديگرند بنابراين بين برادران خود

[١] . رك: تهذيب الاخلاق، ص ١٢٦.

[٢] . همان، ص ٢٥٠.

[٣] . سوره حجرات، آيه ١٠.