فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٥ - ب - ديدگاه سنت در تبيين مصلحت در احكام شرعى

بازدارنده از كشتار جمعى معرفى مى‌كند و قصاص را مجازاتى، زنده دارنده حيات جمعى جامعه قلمداد مى‌نمايد: (وَ لَكُمْ فِي اَلْقِصٰاصِ حَيٰاةٌ‌).

٣٢. اجتناب از فاجعه: اعتماد بدون تحقيق به خبر و گفتار شخص فاسق عواقب وخيم و فاجعه‌هاى جبران ناپذيرى به دنبال دارد كه رعايت مصلحت اجتناب از آن ايجاب مى‌كند به خبر فاسق اعتماد نشود و پيرامون مفاد آن تحقيق نيز به عمل آيد: (يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جٰاءَكُمْ فٰاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهٰالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلىٰ مٰا فَعَلْتُمْ نٰادِمِينَ‌)١.

ب - ديدگاه سنت در تبيين مصلحت در احكام شرعى

فلسفه بسيارى از احكام الهى در لسان سنت به گونه‌هاى مختلف بيان شده كه خود مبين مصلحت مورد نظر شريعت اسلام در قالب احكام و مقررات مى‌باشد.

اين دسته از سنت كه بخش قابل توجهى از احاديث معتبر را تشكيل مى‌دهد از آن جهت حائز اهميت مى‌باشد كه راه عقلانى براى درك مصلحت و تشخيص آن در مورد احكام و مقرراتى كه بدون شرح علت و فلسفه بيان شده است را باز نموده و رهيافت قابل اطمينانى را براى پى بردن به مصالح واقعى ارائه داده است.

تداوم شيوه قرانى «تبيين مصالح خاص احكام و مقررات شريعت» در لسان سنت بيانگر اين حقيقت است كه اسلام نخواسته در مورد مصالح مبنايى احكام نهانكارى نمايد و آنها را از دسترس كسانى كه مى‌بايست به اين احكام عمل نمايند دور سازد و افزون بر اين، علاقه شرع به آگاهى هر چه بيشتر مخاطبان و مكلفان به رمز و رموز احكام و مصالح نهفته در درون آنها در لابه‌لاى اين احاديث روشن‌تر ديده مى‌شود.

به نظر مى‌رسد دليل اينكه مصلحت و حكمت بعضى از احكام در اين مجموعه احاديث ديده نمى‌شود آن است كه راويان به ميزان نياز مخاطبان به نقل احاديث مى‌پرداخته‌اند و خود نيز تا آنجا كه احساس نياز مى‌كردند و قدرت طرح سؤال داشتند بهره مى‌گرفته‌اند و شارحان وحى و مبينان شريعت نيز به تناسب درك، نياز،

[١] . سوره حجرات، آيه ٦.