فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٧ - مبحث پنجم كشف مصلحت ملزمه از طريق عقل

همچنين تعبير متداول: «اسكتوا عما سكت الله» حكايت از آن دارد كه سكوت خدا، حساب‌شده و همه‌جانبه مى‌باشد.

مشكل تقويت مصلحت اختصاص به «مالانص فيه» ندارد، همه موارد رفع تكليف و رفع قلم و عذرهاى شرعى و عقلى قابل بررسى است. بى‌گمان جبران مصلحت فوت‌شده لزوماً با اجر و ثواب اخروى نيست. هرچند در برخى از موارد كه از قبيل بعضى بيماريها و بلاياى غيرقابل پيشگيرى وعده اجر اخروى داده شده.

لكن مصلحت آزادى و تسهيل در امر تكليف خود مى‌تواند جاى مصلحت جبرانى را پر نمايد.

به عنوان مثال طرز استفاده صحيح از حواس خمسه و ساير امكانات مادى و معنوى در انجام وظايف و ايفاى مسؤوليتهاى مختلف اگرچه از حوزه تكاليف الزامى خارج شده و به انتخاب مكلف واگذار شده، احياناً موجب تقويت مصلحت ناشى از تعيين شيوه خاص در خصوص استفاده از مشاعر و امكانات است لكن اين مصلحت در مقايسه با آزادى و سهولت ناشى از سكوت، قابل جبران مى‌باشد.

مبحث پنجم: كشف مصلحت ملزمه از طريق عقل

براى كشف مصلحت واقعى از دو راه مى‌توان استفاده نمود:

الف - از طريق به دست آوردن احكام شرعى: هنگامى كه حكم شرعى در موردى به اثبات مى‌رسد خود حاكى از مصلحت در متعلق حكم يا در خود حكم بنابر مصلحت سلوكى است. حال اگر حكم شرعى الزامى (وجوب يا تحريم) باشد، مصلحت يا مفسده كشف شده ملزمه خواهد بود و در موارد ندبى و يا نهى تنزيهى مصلحت و مفسده به دست آمده از حكم شرعى، الزامى نمى‌باشد.

ب - از طريق عقلى: جزميت در احكام عقلى امرى انكار ناپذير است و اين جزم