فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٩ - ب - ديدگاه سنت در تبيين مصلحت در احكام شرعى

مى‌رسد؟ امام (ع) فرمود: «به نظر شما دليل اين مطلب چيست‌؟» وى پاسخ داد تنها دليل ما روايت عمر است كه خداوند در شهادت دو جمله قرار داده است [١] .

امام صادق (ع) در پاسخ فرمود: «چنين نيست بلكه علت اين تفاوت، آن است كه در زنا در حقيقت بايد دو عمل ثابت شود تا بر زن و مرد زنا كار حد جارى گردد در حالى كه شهادت در قتل فقط يك نفر را به اثبات مى‌رساند.» [٢]

م - امام صادق (ع) در مورد فلسفه «قسامه» فرمود: «پذيرفته شدن «قسامه» در محكمه براى اثبات قتل موجب مى‌گردد كه افراد به خاطر خصومت نتوانند خصم خود را به قتل برسانند و بدانند كه اگر شاهدى از غير اولياى دم نداشته باشد افراد مطلع مى‌توانند بر وقوع قتل شهادت دهند و قاتل قصاص شود». [٣]

در روايت ديگر آمده: «علت تعداد پنجاه نفر در «قسامه» به آن دليل است كه با شدت عمل از به هدر رفتن خون بى گناه جلوگيرى به عمل مى‌آيد.» [٤]

ن - امام موسى كاظم (ع) در مورد فرق بين ديه جنين و ديه مرده‌اى كه سربريده شده و علت اينكه ديه اولى به ورثه مى‌رسد ولى ديه دومى براى خود ميت صرف مى‌شود فرمود: «جنين در آينده رشد مى‌كند و متولد مى‌شود و منشأ خير و سود مى‌گردد و با قتل وى، اين منافع از ورثه گرفته مى‌شود در حالى كه مرده، از دست رفته است و انتظار سودى از آن نمى‌رود كه با بريدن سر، ورثه از آن محروم گردد.» [٥]

از مجموع اين روايات كه بخش عظيمى از آنها در علل‌الشرايع تأليف شيخ صدوق گردآورى شده مى‌توان نكات زير را استنباط نمود:

١. در هيچ موردى، ائمه (ع) كه در زمينه فلسفه احكام مورد پرسش قرار مى‌گرفتند، سؤال كنندگان را از طرح چنين سؤالاتى منع نمى‌نمودند، و سؤال از فلسفه احكام امر منكر و ناپسندى تلقى نمى‌شد.

٢. پاسخهاى ائمه (ع) در مورد فلسفه احكام معمولاً براى سؤال كنندگان قانع

[١] . ظاهراً منظور از دو جمله، شهادت به وحدانيت و شهادت به نبوت پيامبر (ص) در اذان و تشهد نماز مى‌باشد.

[٢] . رك: صدوق، پيشين، ص ٥١٠.

[٣] . همان، ص ٥٤٢.

[٤] . همان.

[٥] . همان، ص ٥٤٣.