فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٣٥ - مبحث ششم مناقشات اصولى پيرامون قاعده مصلحت

٩. صيانت و عصمت شرع: بى گمان اصل صيانت و عصمت قرآن، شامل اجزاى آن و از جمله احكام شرع نيز مى‌باشد، چنانكه اصل خاتميت شريعت اسلام نيز به نوبه خود ما را به اين نتيجه مى‌رساند كه شريعت اسلام ثابت، مصون و معصوم مى‌باشد و مادام كه اجتهاد در قلمرو كتاب و سنت اعمال مى‌گردد اختلاف نظرهاى اجتهادى مى‌تواند با اين اصل سازگار باشد. اما سپردن سرنوشت احكام به دست عقل و حكم ساز بودن قواعد عقلى در چار چوب مقاصد شرع موجب مى‌گردد كه صيانت و عاصميت شرع به طور جدى خدشه دار شود. و به بعد ثبات و عصمت شريعت آسيب برسد.

برخى تصور مى‌كنند كه قواعد كلى عقلى همه جا و براى همه كس نتايج يكسان به بار مى‌آورد و از اين‌رو توسعه شريعت بر اساس قواعد عقلى به طور يكنواخت انجام مى‌پذيرد، همانگونه كه اجتهاد بر اساس كتاب و سنت همواره به رغم اختلاف نظرها، مجتهدان را در صراط مستقيم شرع مصونيت مى‌بخشد. لكن دقت در تفاوت ماهوى ادله نقلى و ادله عقلى خلاف چنين وحدت رويه‌اى را به بار مى‌آورد زيرا عقل در استنباط چارچوبهاى عقلانى و نيز در تطبيق آنها در مورد مصاديق، آزاد مى‌باشد و اختلاف نظرهاى عقلى فاصله آراء را مى‌تواند به اندازه‌اى افزايش دهد كه هر گونه وحدت و انسجام را از ميان ببرد در حالى كه تقيد به ادله نقلى بر خلاف اختلاف نظرهاى اجتهادى نمى‌تواند تا حد تناقض پيش برود و حالت وحدت و انسجام ماهوى شريعت را خدشه دار نمايد.

[١] ٠. هر چند بنا بر گفته صاحب نظرانى چون شيخ مصطفى رزقا١ راه مصلحت جويى و حكم سازى بر اساس مصلحت در جاودانه نمودن اسلام مى‌تواند سهم بسزايى داشته باشد لكن در كنار اين اثر مثبت بايد به آثار منفى آن نيز توجه نمود كه چه سرنوشتى بر اسلام و شريعت آن رقم خواهد خورد و هر روز تفسير جديدى كه بر اساس مدرنيزم و مصالح زندگى نو و دست آوردهاى علمى و صنعتى و تمدنهاى

[١] . رك: اهداف دين از ديدگاه شاطبى، ص ٤٢٤-٤٢٦.