فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧٧ - الف - ديدگاه قرآن در تبيين مصالح احكام

[١] . ديدگاه قرآن در تبيين احكام (معلولها).

[٢] . ديدگاه سنت در تبيين احكام (معلولها).

[٣] . ديدگاه قرآن در تبيين مصالح احكام (علتها).

٤. ديدگاه سنت در بيان مصالح احكام (علتها).

از آنجا كه بررسى دو مبحث اول و دوم نياز به طرح صدها آيه (آيات الاحكام) و هزاران حديث كه در زمينه بيان احكام وارد شده دارد، ناگزير به بررسى دو مبحث اخير بسنده نموده و از آن دو مبحث چشم‌پوشى مى‌نماييم١.

الف - ديدگاه قرآن در تبيين مصالح احكام

براى بررسى شيوه قرآن در تبيين مصالح احكام به مواردى از آيات الاحكام اشاره مى‌نماييم:

١. نظافت و طهارت: قرآن پس از بيان احكام مربوط به وضو و تيمم براى اقامه نماز در تبيين فلسفه آن دو چنين متذكر مى‌شود: (مٰا يُرِيدُ الله لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لٰكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ‌)٢ خداوند از الزام شما به انجام وضو و تيمم قصد آن را ندارد كه براى شما مشقت و دشوارى بوجود آورد خداوند مى‌خواهد بدين وسيله شما را پاك و آماده بهره‌بردارى از نعمتهايش قرار دهد. بدين ترتيب نظافت و پاكى به عنوان مصلحت در وضو و تيمم مورد تصريح قرار گرفته است.

٢. هشيارى در نماز: قرآن، نماز در حال مستى را تحريم نموده و مصلحت آن را لزوم هشيارى در نماز دانسته است: (يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَقْرَبُوا اَلصَّلاٰةَ وَ أَنْتُمْ سُكٰارىٰ حَتّٰى تَعْلَمُوا مٰا تَقُولُونَ‌)٣ انسانى مى‌تواند از بركات و آثار نماز بهره‌مند باشد كه نسبت به اعمال آن هشيار و عملش هوشمندانه باشد.

[١] . لازم به تذكر است كه مصلحت مورد بحث از ديدگاه قرآن شامل مصلحتهاى اخروى كه همان ثواب عمل است نمى‌باشد كه خود بحثى جداگانه مى‌طلبد.

[٢] . سوره مائده، آيه ٦.

[٣] . سوره نساء، آيه ٤٢.