فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٢ - مبحث چهارم مصلحت در احكام امتنانى

ه‌ - قاعده حفظ نظام: اين قاعده نيز نوعى راه‌حل در بحرانها و شرايط استثنايى است. بدين معنى كه هرگاه اجراى برخى از احكام اوليه موجب اختلال نظم در جامعه گردد به مقتضاى قاعده حفظ نظام از اجراى چنين حكمى هر چند كه مهم و داراى مصلحت باشد جلوگيرى به عمل مى‌آيد.

در مباحث گذشته در اين زمينه بحث كافى انجام گرفته و نيازى به تكرار آن در اينجا نيست. نكته‌اى كه در اينجا بايد افزود اين است كه وقتى از اصل حفظ نظام بحث مى‌شود بايد آن را در دو بعد جداگانه مورد بررسى قرار داد.

[١] . قاعده حفظ نظم عمومى: كه برخاسته از يك مصلحت عام فراگير مى‌باشد كه با اختلال نظم در جامعه، اين مصلحت به مخاطره مى‌افتد و ديگر مصلحتها را نيز نابود مى‌سازد. مصلحت نظم عمومى در حقيقت زيرساخت همه مصالح عمومى است و بدون آن همه ساماندهيهاى عمومى بر اساس مصلحتهاى خاص آنها درهم مى‌ريزد.

٢. قاعده حفظ نظام سياسى: حراست از حاكميت اسلام و حفظ نظام سياسى در جامعه اسلامى از اهم واجبات و ضروريات اسلامى است كه در حوزه آن قواعدى چون تقيه رنگ مى‌بازد.

گاه از قاعده حفظ نظام به قاعده بيضه اسلام تعبير مى‌شود كه منظور از آن حفظ قدرت و حاكميت اسلام و حراست از اقتدار عاليه مسلمانان مى‌باشد.

ممكن است در بسيارى از موارد اين عناوين از يكديگر تفكيك و نظم بدون نظام، نظام بدون نظم، نظام اسلامى و نظاير آن محقق گردد كه هركدام مى‌تواند حكم خاص خود را داشته باشد.

مبحث چهارم: مصلحت در احكام امتنانى

كليه احكام شريعت الهى از باب امتنان و از روى لطف الهى براى سعادت بشر ابلاغ گرديده است و اصولاً بعثت انبيا، سنتى الهى و عنايت ربانى محسوب مى‌گردد.١

[١] . (لَقَدْ مَنَّ الله عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ‌) سوره آل‌عمران، آيه ١٦٤ و (كَذٰلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ الله عَلَيْكُمْ‌) سوره نساء، آيه ٩٤.