فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٩٦ - مبحث دوم مصلحت در اباحه خمس

معنوى به چشم مى‌خورد. از لباس احرام كه الگوى ظاهرى از حالت تجريد از علايق مادى در راه رسيدن به معبود است، تا قربانى كه بيانگر اوج ايثار در راه برآوردن خواست خدا مى‌باشد، همه جا معنى و مفهوم سياسى و تصوير مطلوبى از مصلحت گرايى سياسى ديده مى‌شود. در لباس احرام بينش سياسى برابرى و در قربانى انديشه سياسى گذشتن و عبور از فرديت و رسيدن به اوج ايثار.

فلسفه سياسى و عبادى حج در روايات به طور مشروح بيان گرديده [١] و روايت امام سجاد (ع) در اين زمينه يكى از گوياترين متون اسلامى در زمينه فلسفه حج مى‌باشد. [٢]

با توجه به بعد سياسى عباداتى چون حج، اين نوع مراسم رابطه مستقيمى با دولت اسلامى و وظايف سياسى آن دارد تا آنجا كه در صورت تعطيل حج و عدم رغبت مردم به انجام مراسم عبادى سياسى آن، دولت مى‌تواند افراد واجد صلاحيت را بر انجام اين فريضه وادار نموده [٣] و يا از محل بيت المال هزينه حج افراد را تأمين نمايد. [٤]

برخى از جامعه شناسان مسلمان، مراسم حج را الگويى از انديشه سياسى اسلام و تصويرى واضح از اهداف حكومت اسلامى دانسته‌اند و برخى نيز آن را برگردانى از مبارزات سياسى و نظامى جهان اسلام در برابر استكبار جهانى تلقى نموده‌اند. [٥]

مبحث دوم: مصلحت در اباحه خمس

خمس از واجبات مالى و نوعى ماليات بر درآمد در امور معينى است كه بنابر نظرى نصف آن متعلق به دولت امامت و براساس نظرى ديگر، كل آن بايد در اختيار دولت اسلامى قرار گيرد. در نظام جور و دولت غير مشروع اين درآمدها به ناحق مورد

[١] . رك: شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه، ج ٨، ص ٣-١٠ و ص ١٦٥.

[٢] . رك: شيخ صدوق، علل الشرايع، ج ٢، ص ٤٠٠، انتشارات داورى، قم.

[٣] . شيخ حر عاملى، همان، ص ١٣-١٦.

[٤] . همان، ص ١٥.

[٥] . رك: دكتر على شريعتى، حج.