فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٠ - مبحث سوم آراء فقهاى شيعه در مصلحت حفظ نظام دين

امور حسبيه نيز محسوب مى‌گردد [١] و در مقام تزاحم با احكام ديگر به عنوان حكم اهم بر آنها پيشى مى‌گيرد و خود دليل مستقلى براى ضرورت شرعى اقامه حكومت و تاسيس دولت به شمار مى‌آيد.

تازگى اين نظريه تنها از نقطه نظر برداشت سياسى و استنتاج حكومتى آن مى‌باشد و اصل نظريه رجحان مصلحت حفظ دين بر مصالح ساير احكام در آراء فقهاى متقدم نيز آمده است.

مقدس اردبيلى (ره) جواز انفراد از نماز جماعت در نماز خوف را مستند به دليل حفظ بيضه (كيان) اسلام نموده و عليرغم حرمت شكستن نماز به خاطر مطلوبيت آن، شكستن نماز جماعت را تجويز نموده است. [٢]

صاحب كتاب مدارك الاحكام هر فردى را كه در ميان سپاه مسلمانان به خاطر دفاع از حريم اسلام و حفظ بيضه اسلام كشته شده باشد، شهيد مى‌شمارد [٣] و ظاهر اين كلام آن است كه هر چند فرد كشته شده، غير مسلمان باشد، شهيد محسوب مى‌گردد.

اطلاق آياتى از قبيل (وَ لاٰ تَحْسَبَنَّ اَلَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ الله أَمْوٰاتاً بَلْ أَحْيٰاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ‌) نيز حكايت از تعميم ملاك و عنوان شهادت دارد.

صاحب جواهر در موارد مختلف به اين قاعده براى اثبات حكم شرعى استناد نموده كه به چند مورد آن اشاره مى‌شود.

الف - براى اثبات وجوب جهاد دفاعى بدون وجود امام و نايب او در شرايطى كه موجوديت اسلام و بلاد مسلمانان در خطر دشمن قرار گيرد.٤

ب - وى در تفسير فقهى قيام حضرت سيدالشهداء (ع) معتقد است كه گاه مصلحت حفظ دين بر كشته شدن ترجيح پيدا مى‌كند، چرا كه در صورت تن ندادن به آن، موجوديت اسلام به مخاطره مى‌افتد و نسل و جامعه از دين منحرف مى‌شوند. [٥]

[١] . همان، ص ٤٩٧.

[٢] . رك: مجمع الفائدة و البرهان، ج ٢، ص ٣٤٦.

[٣] . رك: مدارك الاحكام، ج ٢، ص ٧٠.

[٤] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١، ص ١٤، ١٥ و ٤٦.

[٥] . همان، ص ٢٩٦.