فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٤ - مبحث اول نگاهى به سيره معصومين (ع)

دامنه مصلحت اين قيام تاريخى چگونه از مرز تشيع و اسلام فراتر رفته و الگويى آرمانى براى همه آزادگان جهان و رهبران ظلم ستيز گرديد. [١]

٥. مصلحت در موضع‌گيرى ائمه (ع): با وجود وحدت ماهوى خط امامت در همه قرون و اعصار هر كدام از امامان در شرايط خاصى و در زمان رژيمهاى سياسى متفاوتى به سر مى‌بردند كه رويارويى ويژه زمان خود را پى مى‌گرفته‌اند.

در تمامى موضع‌گيريهاى ائمه (ع) مصلحت يكسانى دنبال مى‌شد لكن مصلحتها در هر زمان در قالب خاصى ظاهر مى‌گرديد امام سجاد (ع) در برابر طغيان يزيد، امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در برابر دودمان بنى اميه و ميراث خواران ابوسفيان، امام كاظم (ع) و امام رضا (ع) در برابر دودمان كينه توز بنى عباس و بالاخره امام جواد (ع) و امام هادى (ع) و امام حسن عسگرى (ع) در حصار نظامى متوكلها مى‌بايست مصلحت اسلام و امت را به گونه‌اى كه شرايط زمان مى‌طلبيد، پاسدارى مى‌نمودند. [٢]

٦. مصلحت در وليعهدى امام رضا (ع): توجيه مصلحت قبول وليعهدى مأمون خليفه عباسى توسط امام (ع) با تقيه شخصى امكان پذير نيست. زيرا تقويت مصالح كلى اسلام و امت براى مصلحت شخصى در رويه ائمه (ع) سابقه ندارد. [٣]

قبول ولايتعهدى بايد در عداد جريان صلح امام حسن (ع) مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. به ويژه آنكه در هر دو ماجرا هرگونه امكان سوء استفاده از قرارداد و پى‌آمدهاى ناخوشايند آن دو توسط هر دو امام (ع) خنثى شده و عملاً به صورت غير قابل عمل درآمده است.

مصلحت كلى در اينگونه واكنشهاى سياسى سعى در مشروعيت ندادن به نظام

[١] . همان، ص ٨٨ به بعد.

[٢] . رك: همين قلم، موضع‌گيريهاى ائمه (ع) در بحث امامت از كتاب معارف اسلامى، ج ٢.

[٣] . جمله: «ما منا الا مقتول او مسموم» اشعار به اين نكته دارد.