فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٦٦ - مبحث نهم تشريع جزئى در حوزه امامت

مبحث نهم: تشريع جزئى در حوزه امامت

برخى از محققان و فقهاى شيعه از امكان و مشروعيت تشريع در امور جزئى و محدود براى ائمه (ع) سخن به ميان آورده‌اند و عليرغم پايان يافتن نبوت و تشريع كلى احكام اسلام با رحلت پيامبر (ص) تشريع محدود را در موارد جزئى براى امامان (ع) جايز شمرده‌اند. [١]

به نظر مى‌رسد منظور از اين سخن اشاره به كاربرد مصلحت در تصميم‌گيرى ائمه (ع) و صدور فرامين ولايتى و احكام حكومتى آنان مى‌باشد اگر مفاد مشروعيت احكام جزئى در حوزه امامت چنين باشد شواهد بسيارى بر آن مى‌توان شمرد كه ذيلاً به برخى از آنها اشاره مى‌شود:

١. گرفتن زكات از اسبان در عصر خلافت امام على (ع) بنابر مصلحت.

[٢] . فتاوايى كه براساس تقيه از ائمه (ع) صادر گرديده و در ابواب مختلف فقه و در بسيارى از روايات اهل بيت (ع) به چشم مى‌خورد و كلاً براساس مصلحت وارد شده است.٢

[٣] . قدح و نكوهش امام (ع) در مورد برخى از ياران صالح و برگزيده ائمه (ع) كه در خصوص شخصيتهايى چون زرارة بن اعين٣ و ديگران در روايات آمده است كه محملى جز مصلحت و حفظ جان بزرگان اصحاب در مقابل خطرات ناشى از احكام زمان ندارد.

٤. توصيه امام باقر (ع) به جابر، كه براى حفظ جانش تظاهر به جنون نمايد و او

[١] . هر چند مفاد برخى از نصوص وارده از ائمه (ع) مخالف اين نظريه مى‌باشد مانند جمله زير:

«انه ليس على الامام الا ما حمل من امر ربه: الابلاغ فى الموعظه، و الاجتهاد فى النصيحه، و الاحياء للسنه، و اقامة الحدود على مستحقيها، و اصدار السهمان على اهلها».

[٢] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٤٥٩-٤٨٥.

[٣] . زرارة بن اعين، از بزرگان و ياران امام باقر (ع) و امام صادق (ع) است كه در سال ١٥٠ (ه‌. ق) درگذشته واز اصحاب اجماع شمرده شده است. لكن سخنانى از امام صادق (ع) درباره وى آمده كه حاكى از نكوهش وى مى‌باشد كه بزرگان علم رجال اين احاديث را به اهتمام بر حفظ جان وى حمل نموده‌اند. رك: معجم رجال الحديث، ج ٧، ص ٢٤٥.