فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٠٧ - مبحث چهارم ضابطهمندى مصلحت

تأويل مصلحتها استفاده نمود. هرمنوتيك به عنوان روشى در تفسير و يا نوعى تأويل در حوزه زبان قبال تأمل و بررسى است نه در واقعيتهاى عينى كه مصلحتها نيز در حوزه واقعيتهاى عينى قرار گرفته است.

استفاده ابزارى از متد هرمنوتيك در تشخيص مصلحت به عنوان يك مبنا به هيچ‌وجه قابل توجيه نيست و بايد بالمره از آن چشم‌پوشى نمود. [١]

مبحث چهارم: ضابطه‌مندى مصلحت

وجود اختلاف در ميان احاديث فقهى و تعارض دلالى آنها موجب گرديده كه اصوليين پيش از آن كه به راه حلهاى تعارض بپردازند به تحقيق درباره علل و عوامل بروز تعارض بين روايات فقهى همت گماردند. اين بحث از آن نظر كه در صورت متعارض بودن كلام نبى (ص) و ائمه (ع) به عصمت آنان خدشه وارد مى‌آورد داراى بعد كلامى نيز مى‌باشد.

به ويژه آن كه برخى از علماى اهل سنت وجود تعارض در روايات اهل بيت (ع) را دليل بر اجتهادى بودن آراء آنان شمرده و طبيعت اجتهاد را عامل اصلى اختلاف آراء و تعارض روايات ائمه (ع) دانسته‌اند و به اين ترتيب مرجعيت روايات ائمه (ع) را در استنباط احكام و ارزش تشريعى آنها را نفى و مقام ائمه (ع) را به رتبه ساير مجتهدين تنزل داده‌اند. [٢]

شهيد صدر (ره) در پاسخ به اين شبهه عوامل مؤثر در تعارض را امورى خارج از روايت دانسته و آنها را در هشت بند آورده است [٣] كه در بيان عامل اول، چارچوب ذهنى فقيه را مؤثرترين علت خطاى مجتهد در فهم روايت قلمداد كرده است. زيرا

[١] . اين مبحث از همين قلم در كتاب مبانى و روشهاى تفسير قرآن به تفصيل بيان شده. رك: فصل هفتم ص ٢٦٧.

[٢] . رك: محمود هاشمى، تعارض الادلة الشرعيه، تقريرات درس شهيد صدر، ص ٣٨.

[٣] . هشت عامل عبارتند از: ذهنيت فقيه، نسخ احكام، فقدان قرائن، نقل به معنى، تدريجى بودن، بيان‌احكام تقيه، شرايط زمانى راوى و كذب راوى.