فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٦ - ب - ديدگاه سنت در تبيين مصلحت در احكام شرعى

خواست و سؤال پاسخ مى‌گفته‌اند و همانطور كه آيات الهى قرآن در طول بيست و سه سال نازل گرديده، تبيين احكام نيز نياز به مرور قرون و اعصار داشته و مى‌بايست توسط مجارى وحى و امامان انجام گيرد بى‌شك سهم هر امامى در ايفاى مسؤوليت تبيين شريعت در عصر خود بر اين مجموعه مى‌افزود بدون آنكه پايان آن اعلام گردد.

فلسفه غيبت امام (ع) هرچه باشد نتيجه آن، محروميت امت از منبع سرشار تداوم سنت در قرون اعصار جديد، اين مقطع حساس از شريعت مى‌باشد.

در واقع با بسته شدن دريچه فيضان تبيين مصالح شريعت در عصر غيبت يكى از دو راه روشن در پيشروى امت باز شده است:

[١] . اكتفا به تبيين شريعت به ميزان به دست آمده از اعصار گذشته در مورد مصالح بيان شده در لسان سنت و توقف آن بدون آنكه چيزى بر آن افزوده شود.

[٢] . اعتماد به شكوفايى عقلانى امت و امكان دسترسى به مصالح ديگر احكام با كسب رهنمود از ميراث عظيم سنت در تبيين مصالح شريعت.

چنانكه در مناسبتهاى مختلف در اين مقال اشاره نموده‌ايم مصلحت حتى اگر حكم ساز هم نباشد اولويت ادامه راه دوم و مشروعيت و لزوم آن قابل انكار نمى‌باشد و اگر منعى محتمل است در مورد حكم ساز بودن مصالح به دست آمده از طريق تأمل و تحقيق عقلانى مى‌باشد.

در هر حال كتا علل‌الشرايع تأليف محدث نامى شيعه شيخ صدوق (ره) در قرن چهارم هجرى، گنجينه پرارج و ميراث گرانقدرى است كه مهمترين توشه راه ما در پيمودن اين مسير خطير است. صدوق در علل‌الشرايع هرچند از عنوان كتاب فراتر رفته و در زمينه مسائلى چون: علت زلزله١ و رعد و برق٢ نيز مصالحى را از لسان سنت آورده است و نيز محدوده بحث از علل را به قلمرو اديان ديگر مانند شريعت يهود نيز كشانيده و مباحثى را تحت عناوينى چون: علت تحريم صيد ماهى بر يهود در روز شنبه [٣] و علت نامعلوم بودن قبر حضرت موسى (ع) [٤] ، از لسان سنت نقل

[١] . رك: علل‌الشرايع، ج ٢، ص ٥٥٤.

[٢] . همان.

[٣] . رك: صدوق، پيشين، ج ١ ص ٦٩.

[٤] . همان، ص ٧٠.