فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٨١ - مبحث ششم نظريه فقهاى عامه در مؤلفة قلوبهم

اينكه حكم «مؤلفة قلوبهم» تا زمان ما ادامه دارد يا نه، اختلاف وجود دارد و تحقيق مطلب آنست كه هرگاه اسلام نيازمند به تحبيب قلوب كفار باشد و مقتضيات، آنرا ايجاب نمايد به آنان از زكوة داده مى‌شود و الاّ نه. [١]

به عقيده فقهاى حنبلى : (الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ) عبارت از پيشوايان و بزرگان عشيره‌ها هستند كه اميد مى‌رود با دادن سهمى از زكوة مسلمان گردند و يا بيم آن رود كه از آنان شرّى عايد مسلمين گردد يا ممكن است بدينوسيله ايمانشان قوى گردد و يا كفار و گروهى كه با آنان نظير و هم‌چشم هستند به اسلام بگروند و يا در گردآورى زكوة به آنان نيازى باشد در اين موارد سهمى از زكوة به آنان داده مى‌شود تا تأليف قلوب آنها حاصل گردد. [٢]

فقهاى شافعيه معتقدند [٣] : (الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ) چهار طايفه هستند:

گروه اول: افراد ضعيف الايمانى هستند كه تازه اسلام آورده‌اند و به آنان از زكوة داده مى‌شود تا اسلامشان قوى گردد.

گروه دوم: آنانيكه اسلام آورده‌اند و در عشيره خود داراى مقام و منزلتى هستند كه هرگاه به آنان كمك كنيم ديگر كفار نيز اسلام بياورند. [٤]

گروه سوم: مسلمانان قوى الايمان ميباشند كه انتظار مى‌رود با دادن زكوة به آنان شرّ كفارى كه در پشت سر آنان قرار گرفته‌اند بدانوسيله دفع گردد.

گروه چهارم: كسانى هستند كه شرّ مانعين زكاة را دفع مى‌كنند. [٥]

بر طبق نظريه فقهاى حنفيه (الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ) سهمى از زكوة ندارند و مدرك و مستند آنان در اين زمينه رفتار خليفه اول نسبت به «مؤلفة قلوبهم» مى‌باشد. [٦]

«مؤلفة قلوبهم» در زمان خلافت خليفه اول از زكوة منع شدند و عملاً اين بخش از احكام سياسى اسلام تعطيل گرديد. به اعتقاد شيعه اين عمل خلاف شريعت بوده و در نظر اهل سنت اجتهاد محسوب شده است.

[١] . رك: الفقه على المذاهب الاربعه، ج ١، ص ٥٠٢-٦٢٣.

[٢] . همان.

[٣] . همان.

[٤] . همان.

[٥] . همان.

[٦] . همان.