[١] . (إِذْ كُنْتُمْ أَعْدٰاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوٰاناً).١ در اين آيه تأليف قلوب به عنوان خصيصه نبوت و از وظايف و نيز از جمله نتايج درخشان رسالت و از آثار و بركات وجودى نبى اكرم (ص) به شمار رفته و از آن تعبير به نعمت خداوندى شده است. ناگفته پيداست براى يك جامعه، فضيلت و امتياز و نيروى معنوى و قدرتى برتر از آن نيست كه افراد آن جامعه يكدل و يك هدف و از نظر فكرى و اعتقادى و راه و رسم زندگى داراى ايده واحد بوده و براى ساختن يك جامعه متشكل بزرگ با يكديگر بجوشند و برادروار قانون و نظم را با عاطفه و محبت يكجا تحقق بخشند.

[٢] . (لَوْ أَنْفَقْتَ مٰا فِي اَلْأَرْضِ جَمِيعاً مٰا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لٰكِنَّ الله أَلَّفَ بَيْنَهُمْ‌)٢ اگر آنچه را كه از ارزشهاى مادى در زمين وجود دارد براى ايجاد تأليف و نزديكى و ارتباط و همبستگى قلبى ميان آنان اتفاق مى‌كردى هرگز قادر به تحقق آن نمى‌شدى، اين قدرت الهى است كه ميان آنان چنان الفت و ارتباط قلبى را بوجود آورد و نيز مى‌توان آيه مذكور را بدين‌ترتيب توضيح داد كه نفاق و تشتت آراء و اهواء و تضاد فكرى و قلبى آنان به حدى بود كه هرگز با انفاق و صرف مال «گوهر قدرهم فزون از حد بود» قادر نبودى كه بين آنان وحدت و همبستگى ايجاد كنى و دلها و خواستهاى آنان را به يكديگر نزديك گردانى ولى خداوند با قدرت خويش چنين واقعيت دشوارى را تحقق بخشيد.

[٣] . (أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الله يُزْجِي سَحٰاباً ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكٰاماً فَتَرَى اَلْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلاٰلِهِ‌).٣ (آيا نمى‌بينى خداوند چه سان بوسيله باد ابرهاى٤ پراكنده را مى‌رساند و سپس

[١] . سوره آل‌عمران، آيه ١٠٣.

[٢] . سوره انفال، آيه ٦٣.

[٣] . سوره نور، آيه ٤٣.

[٤] . ابر عبارت از توده ضخيمى از بخار است كه در ارتفاعات مختلف جومتراكم مى‌گردد و به عبارت ديگروقتى اوضاع جوى در قسمتى از فضا مساعد شد تمام ذرات بى‌نهايت كوچك از بخار آب كه در هوا پراكنده‌اند از هر طرف به آن ناحيه هجوم مى‌آورند و در آنجا متراكم مى‌گردد و تشكيل ابر را مى‌دهند و اين مصداق آيه كريمه (أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الله يُزْجِي سَحٰاباً ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكٰاماً) مى‌باشد رك: سرتيب