بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٠٦ - استنتاج

«اگر شما علم اليقين- به آخرت- داشتيد، قطعا جهنم را خواهيد ديد، سپس آن را به عين اليقين مشاهده خواهيد كرد.»

و با ورود در آتش جهنّم و احساس نمودن سوزش آتش آن، به حق اليقين خواهيد رسيد.

إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ‌[١]؛ «اين همان حق اليقين است.»

بدون شك دو مرحله اول از مراحل شناخت فوق، مال انسان‌هايى است كه شناخت خود را از طريق «اكتساب»؛ يعنى با حضور در كلاس درس و استفاده از كتاب و معلّم به دست آورده‌اند ولى آخرين مرحله شناخت؛ يعنى «حق اليقين» علم شهودى است و نياز به مكتب و كتاب و معلم ندارد.

كه در توصيف مرحله حق اليقين فرمودند:

«رؤية العيان بقوّة الإيمان لا بالحجّة و البرهان».

«ديدن و شناخت اشياء و حقايق جهان با نيروى ايمان است، بدون نياز پيدا كردن به دليل و برهان.»

«و قيل مشاهدة الغيوب بصفاء القلوب و ملاحظة الأسرار بمحافظة الأفكار».[٢]

«و بعضى هم گفته‌اند حق اليقين عبارت است از مشاهده ماوراء جهان طبيعت، به صفاى قلب و ملاحظه و دسترسى به اسرار جهان خلقت، به حفظ و كنترل فكر از پليدى‌ها.»

و اين همان مرحله‌اى است كه سالكان منتهى، به اين مرحله رسيده‌اند. چنانكه‌

[١] - واقعه: ٩٤

[٢] - تاج العروس.