بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٠٤ - استنتاج

پاسخ مى‌شنود:

... قالَ كَذلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ ما يَشاءُ ....[١]

«اينگونه- خداوند- هرچه را بخواهد مى‌آفريند.»

و در ماجراى به آتش انداختن حضرت ابراهيم توسط بت‌پرستان، فرمود:

قُلْنا يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‌ إِبْراهِيمَ‌[٢]

«گفتيم اى آتش، سرد و سالم باش براى ابراهيم.»

باتوجه به مطالب فوق، نتيجه مى‌گيريم كه تحقّق حوادث در زندگى مشروط به دو شرط يا معلول به يكى از دو علت است:

١- علل و عوامل طبيعى؛ مانند همه آن چيزهايى كه ما در اطراف خود مشاهده مى‌كنيم!

٢- حوادثى كه مستند به عوامل طبيعى نيستند بلكه مستند به مشيّت پروردگار بزرگ مى‌باشند.

*** مولانا در اين حكايت در مقام اثبات نكته‌اى است كه حوادث زندگى را مستند به عوامل غيرطبيعى يا به تعبيرى مستند به مشيّت و امر الهى مى‌داند و با بيان آيه:

قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ‌ ٣

«بگو! به من خبر دهيد اگر آب‌هاى- سرزمين- شما در زمين فرو رود، چه كسى مى‌تواند آب جارى در دسترس شما قرار دهد.»

در اينجا دو نكته را متذكر مى‌شود:

الف: اصل سبب و مسببيّت مى‌گويد بايد بارانى ببارد تا بخشى از آب‌هاى آن‌

[١] - آل عمران: ٤٧

[٢] - انبياء: ٦٩