بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٨٤ - استنتاج

سگانى همچون تو در صحراى زندگى به جاى شكار انسان‌ها، گورخر شكار مى‌كنند، درحالى‌كه تو با هزار و يك ترفند در پى بدام انداختن انسانى!

اى بى‌چاره، مگر نمى‌بينى كه سگانى همچون تو وقتى تحت تعليم قرار گرفتند، در پى لقمه حلال مى‌روند ولى توى بى‌مايه به جاى لقمه حلال، انسان‌ها را شكار مى‌كنى!

مگر نه اين است كه «كلب معلّم- سگ تربيت شده» همچون تو سگ است ولى از بركت تعليمات الهى و تشخيص حلال و حرام، تنها به دنبال لقمه حال مى‌رود.

وقتى كه سگ تحت تعليمات سازنده قرار گرفت، از هرزه‌خورى دست بر مى‌دارد و براى به دست آوردن لقمه حلال تلاش مى‌كند. تو نگو طبيعت سگ هرزه‌خورى و درندگى است! نه، تعليم و تعلّم مى‌تواند طبيعت‌ها را دگرگون كند چنانكه تربيت غلط، بعضى از انسان‌ها را همچون حيوان و بلكه بدتر از حيوان كرده است.

... أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ‌[١]

و بعضى از حيوانات را به مرتبه انسانى رسانده است، چنانكه سگ اصحاب‌

[١] - اعراف: ١٧٩