بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٩٩ - استنتاج

قاضى گفت: چگونه خوشحال باشم درحالى‌كه ميان دو كس قضاوت مى‌كنم كه آنان از ماجرا آگاهى لازم را دارند و من از حقيقت ماجرا جاهلم.

به او گفتند: آقاى قاضى، درست است كه متخاصمين عالم بر ماوقع هستند ولى پرده اغراض شخصى نمى‌گذارد آنان حقايق را ببينند اما تو گرچه از ماوقع چيزى نمى‌دانى ولى ضمير پاك و دور از اغراضت تو را به حقايق هدايت خواهد كرد.

در هر كارى كه اغراض شخصى وارد شود ديدگان باطن انسان را كور مى‌كنند و علم انسان تبديل به جهل مى‌شود.

بنابراين، بى‌غرض بودن نادانى را به دانايى تبديل مى‌كند؛ چنانكه غرض دانايى را تبديل به نادانى مى‌كند.

و يكى از عوامل ورود علت و غرض در مقام قضاوت چشم‌داشت قاضى از متخاصمين است، تا وقتى قاضى رشوه نگرفته است، چشم دلش باز است و حقايق را خوب تشخيص مى‌دهد ولى همينكه ميل به رشوه نمود چشم دلش از ديدن حقايق عاجز مى‌شود و اينجاست كه ديگر نمى‌تواند حق را از ناحق تشخيص دهد.

***