بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٢٠ - علائم حماقت

فلان- شخص گمراه- را دوست خود انتخاب نكرده بودم.»

پس انسان عاقل سعى مى‌كند همواره از دوست فاسد كه نمونه‌اى از آن دوست احمق است پرهيز نمايد؛ زيرا به همان اندازه كه دوست فاسد براى سعادت انسان مضر است دوست احمق نيز چيزى جز ضرر و زيان به انسان نمى‌رساند.

*** مولانا زيان دوستى با احمق را در قالب حكايت، چنين بيان مى‌كند كه تفسيرش را مى‌توان اينگونه تصوير كرد:

مرد دلاور، كنايه است از انسان پرقدرت ولى ابله.

اژدها، كنايه است از نفس لوامه.

خرس، كنايه است از دنيا و تعلقات آن.

سنگ بزرگ، كنايه است از كفر و انكار.

مگس‌ها، كنايه است از سايه‌هاى تعقل و تفكر.

شخص رهگذر، كنايه است از عقل.

«لوّامه» از ماده «لوم» به‌معناى بسيار سرزنش‌كننده است؛ يعنى نفسى كه به هنگام انجام اعمال خلاف، انسان را ملامت مى‌كند. به تعبير امروزى؛ يعنى همان وجدان اخلاقى و فطرت نحفته در جان انسان، كه انسان را بعد از ارتكاب گناه سرزنش و ملامت مى‌كند.

بين نفس لوامه و نفس طغيانگر تعلّقات دنيا، همواره جنگ و ستيز بوده است و در يكى از اين مراحل دعوا، تو گويى نفس لوّامه همچون اژدها نفس طغيانگر تعلّقات دنيا را تحت فشار قرار مى‌دهد كه انسان احمق به جاى اينكه با كمك نفس لوّامه نفس طغيانگر را از پاى درآورد، نفس لوّامه را مورد حمله قرار مى‌دهد و نفس طغيانگر را از چنگال نفس لوامه رها مى‌سازد!

از آن پس، خرس (تعلقات دنيا) به پاس خدمت مرد ابله، خود را ملزم به‌