بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٧٠ - استنتاج

داده‌ايم، بشناسد و با اختيار كامل، يكى از دو راه سعادت و شقاوت را انتخاب نمايد:

إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.[١]

«ما راه را به او نشان داديم، خواه شاكر باشد- و پذيرا گردد- يا كفران كند.»

بنابراين گرچه «گوش» و «چشم» در ابتدا، وظيفه‌اى جز ديدن چيزها و شنيدن صداها ندارند ولى در واقع اين دريافت‌ها وقتى با ترازوى عقل سنجيده شوند خوبى‌ها از بديها و زيبايى‌ها از زشتى‌ها تميز داده مى‌شوند لذا در آيات زيادى در كنار ذكر گوش و چشم، از «افئده- عقل» هم نام برده است.

... وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ.[٢]

«و براى شما گوش و چشمها و عقل قرار داد اما كمتر شكر نعمت‌هاى او را بجا مى‌آوريد.»

*** مولانا در اين حكايت خواسته است بگويد: اى سالك، خانه محقّر وجود تو داراى دريچه‌هايى است؛ از قبيل گوش و چشم، قرار بر اين نيست كه اين دريچه‌ها تنها به سوى مسائل مادى و جهان طبيعت گشوده شود؛ چنانكه بعضى‌ها چنين كردند:

يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ.[٣]

«آنها تنها ظاهرى از زندگى دنيا را مى‌دانند و از آخرت بى‌خبرند.»

... وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا؛[٤] «و جز زندگى مادى دنيا را طلب نمى‌كنند.»

بلكه اين دريچه‌ها وسيله‌اى است براى ديدن آيات الهى و شنيدن سخنان حق.

[١] - انسان: ٢ و ٣

[٢] - سجده: ٩

[٣] - روم: ٧

[٤] - نجم: ٢٩