بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٦٤ - استنتاج

استنتاج‌

طريق سلوك و رسيدن به قرب الى اللّه داراى مراحل و مدارجى است كه سالك به مرحله بالاتر نمى‌رسد مگر اينكه مرحله پايين‌تر را به نحو مطلوب پشت سر بگذارد، درست مثل دانش‌آموز كه تا در كلاس قبل قبول نشود به كلاس بالاتر راه نمى‌يابد ولى فرقى كه بين كلاس درس دانش‌آموز و كلاس سلوك است، اين است كه: براى قبولى دانش‌آموز نمره‌اى به‌عنوان حدّ نصاب قرار داده‌اند ولى حدّ نصاب نمره قبولى كلاس سلوك بيست است، سالك مى‌بايست همه دروس كلاس سلوك را با نمره بيست كه نمودارى از اطاعت محض و تسليم صرف در مقابل دستورالعمل‌هاى مريد است، قبول شود تا بتواند به مرحله بالاتر قدم بگذارد. اى بسا يك اشتباه و غفلت كوچك در طريق سلوك، سالك را به عقب برگرداند؛ به‌طورى‌كه دوباره بايد از صفر شروع كند. اينجاست كه فرمودند: يكى از منازل بسيار حساس و مراحل بسيار مهم در طريق سلوك، مرحله «مراقبه» است، اينكه سالك همواره بايد كنترل كامل بر اعضا و جوارح، حتى بر افكار و اذهان خود داشته باشد و به جدّ از آنان مراقبت كند؛ زيرا نفس انسان همچون فيل سركشى است كه اگر لحظه‌اى چكش مراقبت و كنترل از سرش برداشته شود ياد هندوستان مى‌كند:

... إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ ....[١]

«بدرستى كه نفس بسيار به بدى‌ها امر مى‌كند.»

سالك بايد به اين معرفت برسد كه خداوند تعالى احاطه كامل بر اعمال او دارد

[١] - يوسف: ٥٣