بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٧٥ - وجدان اخلاقى در قرآن

حقايق ناگفته ندارد!

اى زيد، وجدان خلوتكده جان تو، همچون آيينه صافى، اسرار نهفته را به وضوح در خود منعكس كرده و چون ترازو بر ميزان حق، حقايق را كما هو حقه نشان مى‌دهد. مگر مى‌شود وجدان جان انسان برخلاف حق نشان بدهد يا بگويد؟

عالى‌ترين محك و معيار را مى‌توان آيينه و ترازوى وجدان اخلاقى انسان دانست؛ چراكه اگر به فرض سال‌ها كمر به خدمت وجدان اخلاقى ببندى و از او خواهش كنى كه يكبار هم كه شده واقعيت را نشان نده يا نگو و يا در نشان دادن و گفتن واقعيت كاستى و فزونى بنما.

وجدان اخلاقى به تو مى‌گويد: مسخره‌بازى‌ها را كنار بگذار، وجدان اخلاقى و خدعه و نيرنگ و خلاف‌گويى؟

من نه‌تنها تسليم باج‌دهى تو نمى‌شوم بلكه اگر خطا كنى بر ضدّ تو حكم صادر مى‌كنم: فَرَجَعُوا إِلى‌ أَنْفُسِهِمْ فَقالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ‌

و اگر هم خيلى پررويى كنى و در ارتكاب خلاف زياده‌روى نمايى، تعزيرت مى‌كنم و آنقدر با شلّاق ملامت و سرزنش بر پيكره قلب و روحت مى‌كوبم تا متنبه گردى. وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ

هيچ قاضى، آزادانديش‌تر و عادل‌تر از وجدان اخلاقى نيست، نه زير بار تتميع مى‌رود نه تهديد، نه تزوير و نه هيچ آفت ديگر. اگر كار خوب كردى بدون هيچ چشم داشتى تشويقت مى‌كند، اگر خلاف كردى بدون هيچ ترسى به محاكمه‌ات مى‌كشد.