بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٠١ - استنتاج

نخواهد شد، وقوع آنان حتمى، قطعى و جزمى است؛ چنانكه مى‌فرمايد:

ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ ...؛[١] «سخن من تغييرناپذير است.»

بخش دوم: پديده‌هايى است كه به فعليّت رسيدن آنان قابل تغيير و دگرگونى است؛ يعنى اگر زمينه ظهور آنان فراهم شود، ظاهر مى‌گردند و الّا در عالم قوّه باقى خواهند ماند، چنانكه مى‌فرمايد:

يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ.[٢]

«خداوند هرچه را بخواهد محو و هرچه را بخواهد اثبات مى‌كند و امّ الكتاب نزد او است.»

قلم تقدير، سرنوشت ابن ملجم را اينگونه ترسيم كرده بود كه حضرت على ٧ را به شهادت برساند ولى آيا در اجراى اين حكم، مجبور بود يا مختار؟ قطعا مختار بود؛ زيرا زمينه‌سازى جهت اجراى اين حكم، كاملا در اختيار ابن ملجم بود و او مى‌توانست از فراهم آوردن مقدماتى كه منجر به قتل على ٧ مى‌شود صرفنظر نمايد.

لذا وقتى از امام تقاضا مى‌كند كه: اى على ٧، قبل از آنكه دستم به خون تو آغشته گردد، مرا دو نيم كن. حضرت فرمود: قصاص قبل از جنايت درست نيست؛ چراكه تو هنوز از «اختيارت» سوءاستفاده نكرده‌اى تا مجرم شناخته شوى. وقتى حكم قتل بالقوّه مرا تو با تمهيدات و فراهم‌سازى مقدمات اجرا كردى آن‌وقت مستحق قصاص خواهى بود.

[١] - ق: ٢٩

[٢] - رعد: ٣٩