بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١١٧ - استنتاج

استنتاج‌

براى كسب روزى و امرار معاش، كدام يك از اين دو طريق را بايد پيمود، توكّل يا توسّل را؟!

آيا بايد بنشينيم و دست روى دست بگذاريم تا خداوند رزق ما را عنايت كند؟

چنانكه برداشت بعضى‌ها از معناى توكّل چنين است.

يا برخيزيم و بدون اعتماد و اعتقاد به نقش محورى خدا، با توسّل به اسباب براى جلب رزق خود جدّ و جهد نماييم؟

براى دريافت پاسخ اين پرسش، بهتر است ابتدا تعريضى در مورد معنى «توكل» و «توسل» داشته باشيم.

توكّل، از ماده «وكل» هرگاه با «لام» متعدى شود، به‌معناى قبول كار از جانب كسى نمودن است، چنانكه مى‌گوييم: «توكّلت لفلان»؛ يعنى قبول وكالت و انجام كارى را از جانب فلانى نمودم. و هرگاه با «على» متعدّى شود، به‌معناى واگذارى كارى به كسى است چنانكه مى‌گوييم: «توكّلت على اللّه» كارم را به خدا واگذار كردم.

و در اصطلاح، توكّل يعنى انقطاع دل از همه اسباب و وسايل زندگى و تفويض همه امور به خداوند بزرگ.

توسّل، از ماده «وسل» به‌معناى تقرّب و نزديكى به چيزى، از روى رغبت و ميل است و در اصطلاح كمك گرفتن از اسباب دنيوى است جهت رفع نيازهاى زندگى.

باتوجه به‌معناى اصطلاحى دو كلمه «توكّل و توسّل»، اكنون بايد ببينيم تكليف اعتقادى ما در انتخاب هريك از اين دو راه چيست؟