بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٠٤ - استنتاج

مثل همه چيزهايى كه ما مى‌بينيم، مى‌شنويم و لمس مى‌كنيم و از اين قبيل چيزها. و يكبار هم از طريق تفكر و تعقل است؛ مثل كشف يك سلسله قوانين خارج از حس در مسائل علمى و اعتقادى. كه يافتها و ادراكات اين دو طريق را «طريق شهود يا شهادت» مى‌گويند. و بار سوم نيز دريافتها، نه از طريق حس و نه از طريق تفكر، كه از طريق الهام و اشراق صورت مى‌پذيرد كه اين طريق را «طريق غيب» و خارج از عالم حس و تفكر مى‌نامند.

در خصوص دريافتها ادراكات از طريق «حس» و «عقل» هيچ‌گونه جاى بحث و اشكالى وجود ندارد چراكه: چيزى كه عيان است چه حاجت به بيان و ارائه استدلال است! ولى در خصوص طريق سوم؛ يعنى ادراك و دريافت حقايق از طريق الهام و آگاهى از مسائل غيب، بين متفكران و دانشمندان اختلاف‌نظرهايى وجود دارد كه سبب گسترده شدن دامنه اين بحث گرديده است.

صرفنظر از ديدگاه مختلف فلاسفه و دانشمندان شرق و غرب، در اين خصوص قرآن كريم نظر هواداران «ادراك از طريق الهام» را مورد تأييد قرار داده و در آيات زيادى به اين مطلب پرداخته است؛ از آن جمله آيات زير مى‌باشد:

... وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ ....[١]

«و ممكن نبود كه خداوند شما را از اسرار نهان آگاه سازد ولى خداوند از ميان رسولان خود هركس را بخواهد- براى ادراك قسمتى از اسرار نهان- برمى‌گزيند.»

... وَ أُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ ...[٢]

«من شما را از آنچه مى‌خوريد يا در خانه‌هاى خود ذخيره مى‌كنيد خبر مى‌دهم.»

قالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أُبَلِّغُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِهِ ...[٣]

« (پيامبر) گفت: آگاهى تنها نزد خدا است، من آنچه را به آن فرستاده شده‌ام‌

[١] - آل عمران: ١٧٩

[٢] - آل عمران: ٤٩

[٣] - احقاف: ٢٣