شايد مقصود اينست كه كشش و گسترش زمين از آن خاكستر بوده است و ممكنست كه آن كفى كه در اخبار ديگر ماده آفرينش زمين ياد شده از نظر مبدأ تكوين آن بوده و بعد بصورت رماد در آمده است يا اينكه مقصود اينست كه رماد هم يكى از اجزاء ساختمان زمينست بمانند كف كه جزء ديگر آن است پايان نقل از مجلسى ره.

من گويم كف و خاكستر در نظر حقيقت يك چيزند و آن ماده سوخته و واريخته احتراق است با اين تفاوت كه كف در روى مايع در حال احتراق خود نمائى ميكند و خاكستر ته‌نشين يك حادثه احتراق است و بعبارت ديگر كف معمولا و افتاده احتراق مايعات است كه روى آن خود نمائى ميكند و خاكستر و افتاده احتراق اجسام جامد است كه ته‌نشين مى‌شود پس از اين توجه ميتوان گفت مضمون احاديثى كه زمين را كف آب تعبير كرده و اين حديث كه ميفرمايد زمين از خاكستر آن آفريده شده اختلافى ندارند.

و اگر آبى كه آفريده نخست تعبير شده همان ماده اولى بدانيم تعبيرات اين اخبار از نظر پيدايش زمين و آسمان با اصول علمى امروزه بسيار نزديكست با توجه باينكه مقصود از سماء همان فضاى محيط بيك منظومه شمسى است كه داراى هوائى است مركب از دخان يعنى ذرات ماده آميخته بازوت و بخار يعنى ذرات ماده آميخته باكسيژن و ئيدرژن و اينكه در اين حديث ميفرمايد كره آب آتش گرفت و شعله‌ور شد بسيار نزديك است بهمان وضعيت زوابع و توده‌هاى بزرگ و طوفانى ماده كه از نظر علم و اكتشاف امروزى منشأ تكوين خورشيد و ستاره و پديد شدن يك منظومه شمسى است.

حديث بهشت و ناقه‌

٦٩-

از امام باقر (ع) كه از رسول خدا (ص) تفسير قول خدا عز و جل پرسيده شد (٨٥- مريم) روزى كه پرهيزگاران را بدرگاه خداوند رحمان بعنوان مهمان و وارد محشور سازيم، در پاسخ فرمود: اى على راستى كه وفد از نظر تعبير زبان عرب بايد سوار بر شتر باشند، آنان مردانى هستند كه از خدا پرهيزگار بودند و خدا آنها را دوست داشت و مخصوص خود گردانيد و كردار آنها را پسنديد و آنها را پرهيزكاران ناميد سپس فرمود:

اى على هلا سوگند بدان كه دانه را شكافد و گياه برآرد و مزن را پديد آرد راستى كه آنها