٢- معالجات دوائى بر اساس طب قديم. اين گونه معالجات قدرت نسخه‌اى را دارد كه پزشك بسيار استاد و دردشناس و حاذقى بيك بيمارى مى‌دهد و در اين جا توجه به اين نكته لازمست كه هر چه هم نسخه كامل و پزشك نسخه نويس استاد ماهر باشد كسى پيش خود نمى‌تواند از آن نسخه استفاده كند و هر چه پزشك استاد و دردشناس‌تر باشد استفاده ديگران از نسخه او كم‌زمينه‌تر مى‌شود زيرا يك پزشك دردشناس و بسيار استاد همه گونه شرائط مزاجى و زمانى و مكانى يك بيمار را كه از فهم عمومى خارجست در نظر مى‌گيرد و يك نسخه صادر ميكند و بكار بستن آن نسخه براى ديگرى مشروط به اينست كه كسى باندازه مهارت و استادى آن پزشك اطلاع داشته باشد و بتواند همه شرائط را تشخيص بدهد يعنى بدرجه او باشد در فن طبابت و اين هم موضوعى ندارد خصوص در نسخه‌هائى كه ائمه معصومين داده‌اند آرى گاهى بعضى اخبار متعرض خاصيت و اثر غذائى يا دوائى هستند و مضمون- اينها در قوه بيان خواص ادويه و اغذيه است كه در كتب طب در اين زمينه مندرج است مانند تحفه حكيم مؤمن مثلا و اين گونه تعبيرات بيان يك تأثيرات اقتضائى است و فرمولهاى عمومى از آن استفاده نميشود و اثر فعلى نبايد از آن توقع داشت چنانچه در كتب گياهشناسى قديم گفته مى‌شود فلان گياه يا فلان غذا سرد است بدرجه ٢ يا ٣ مثلا.

امروز كه علم طب مانند بسيارى از علوم پيشرفت بسزائى كرده است هيچ پزشكى اجازه نميدهد بيمار بسليقه خود بى‌مراجعه بپزشك نسخه‌اى را بكار بندد و خود را مداوا كند و در اين باره داستانى در تاريخ زينت المجالس ثبت شده. در باره مرگ معتصم عباسى گويد:

او دچار قولنج سختى شد و پزشكى براى درمانش آمد و دستور داد تنورى را تافته كردند و آتش آن را بيرون آوردند و معتصم را در آن گذاشت و در مدت معينى برآورد و بهبود شد و سالى گذشت و باز معتصم گرفتار همان قولنج شد و دسترسى بدان پزشك نبود روى همان نسخه سابق او را در تنور تافته گذاردند و چون برآوردند مرده بود.

(يك نسخه خدا فرموده)

٢٢٨-

از امام صادق (ع) فرمود: موسى بن عمران بپروردگارش از نم و رطوبت شكايت كرد خدا تعالى او را فرمود تا هليله و بليله و ابلج برگيرد و آن را با عسل معجون سازد و بكار بندد سپس امام صادق (ع) فرمود: آنست كه در نزد شما طريفل نامش دهند.

شرح- هليله ميوه خشكى است كه زرد دارد و سياه يك نوعش معروف بكابلى است سودمند است خرد را نيرو بخشد و درد سر را براندازد.

بليله بكسر باء و لام اول و فتح لام دوم دواء هندى معروفى است كه بدان درمان كنند (مجمع البحرين) ابلج ميوه يك درختى است كه در هند بسيار است و نوعى دوائى است كه با آن مداوى كنند و آن را طريفل نامند.