من گويم ظاهر اينست كه ايراد اين خطبه در آغاز زمامدارى امير المؤمنين (ع) بوده و در مدينه ايراد شده است زيرا در مجلسى ايراد شده كه مروان و طلحه و زبير هر سه حضور داشتند و اين گونه مجلس همان در مدينه و در آغاز كار بوده زيرا ديرى نگذشت كه طلحه و زبير از مدينه بمكه رفتند و شورش جمل را رهبرى كردند و ديگر با على (ع) روبرو نشدند مگر در بصره در ميدان جنگ جمل و امير المؤمنين (ع) هم از مدينه بسوى بصره حركت كرد و از مروان مفارقت نمود و اين جمله‌اى كه مروان بطلحه و زبير گفت براى اين بود كه آنها را نسبت بعلى (ع) بدبين كند و بشورش و مخالفت وادارد زيرا هر گونه اختلاف در دستگاه حكومت على و بخصوص از طرف رجال صاحب نفوذى چون طلحه و زبير بسود دار و دسته بنى اميه و مروانيان بود.

آرى على (ع) در آغاز حكومت خود هدف‌هاى اصلى اسلام را كه پيغمبر «ص» در نظر داشت در نظر گرفت و در مقام اجراء آن بر آمد و در اين خطبه كوتاه دو اصل مهم را طرح كرده است.

١- الغاء رقيت- اگر قدرى تامل شود و از روى انصاف قضاوت شود بايد گفت كلامى صريحتر و رساتر در القاء رقيت از اين كلام نيست كه:

آدم ابو البشر نه بنده آورده است و نه كنيز و همه مردم آزادند.

آيا الغاء رقيت كه رسم جاهليت و شيوه جهان كهن و جباران جهان بود با چه عبارتى صريحتر از اين مى‌شد ادا كرد ولى مقاصد دنيا طلبان و سرمايه داران نگذاشت على اين اصل اسلامى را اجراء كند و جامعه بشرى را از راه مسلمانى باين نعمت برساند و پس از قرنها اين اصل اسلامى بصورت يك قانون بين المللى در آمد و بنام يك آمريكائى بثبت رسيد با اينكه بايد گفت على بود كه با اين فرمان صريح و مستدل حكم الغاى رقيت را صادر فرمود.

٢- الغاى تبعيض نژادى و برابرى مطلق ميان مسلمانان از نظر مالى و حقوقى كه ميفرمايد «نحن مسوون فيه بين الاسود و الاحمر» ما سياه پوست و سرخ پوست را برابر ميدانيم چه تعبير شيوا و رسائى يعنى در نظر اسلام از اقصاى معموره شمال كه نشيمن‌گاه سرخ پوستانست تا آخرين نقطه‌ى معموره استوائى و جنوب استواء كه محل سياه پوستانست يكيست و اسلام بهمه نظر برابر دارد و بهمه رعايت عدالت و برابرى را مينمايد.

آرى اين هدفهاى بشر پرور و مقدس بود كه على (ع) را از مردم دوران خود جدا ميكرد و بگوشه‌ها ميكشانيد و ببيابانها ميكشيد آرى اين هدفهاى اساسى على بود كه در آينده دور و نزديك بصورت يكى از آرمانهاى عمومى بشرى جلوه گر شد و امروز شعار ميلياردها بشر روى زمين شده است.

آرى على (ع) بود كه روى ايده‌هاى خود استوار ماند و در راه آنها مبارزه كرد تا فداى آنها شد و خون پاك خود را نثار آنها كرد آرى زمين بشريت از اين خون پاك و بشر دوست و سرشار مكيد و در نسلهاى آينده بجوش آمد و موج برداشت و امروز بصورت يك اقيانوس جلوه‌گرى ميكند.