ترجمه روضة کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ١٨٠ - ٦٢

ديگران بدان اشارت دارد و تفصيل كلام در اين باره مقام ديگرى خواهد و مفصل آن را در كتاب بحار- الانوار آورديم پايان نقل از مجلسى ره.

من گويم چنانچه پيش از اين اشارت شد رؤيا عبارت از فعاليتهاى نيروهاى درونى انسانى است كه قوه خرد و وهم و تخيل در آن وارد مى‌شوند و چون حواس ظاهره خفته‌اند ادراكات درونى بدون معارض جلوه‌گرى ميكند و مشاهده آن‌ها صحنه‌ايست كه مانند مشاهدات حواس ظاهره درك مى‌شود و در اين شهود ادراكى انديشه و حدس و وهم و تخيل در همست و چنانچه انسان در بيدارى به انديشه و حدس و وهم خود چيزهائى مى‌فهمد و بسا درست است و بسا نادرست و خيالاتى ميكند كه جز صورت سازى چيزى نيست در عالم خواب هم چنين است خوابهاى راست ادراكات درست خرد است كه بفكر و حدس دريافته و خوابهاى دروغ خطاى آن‌ها است و تصويرات بى‌واقع متخيله و كاريكاتورهاى قوه واهمه و معنى تعبير خواب جدا كردن ادراكات صحيح انديشه و حدس است از آنچه وهم و خيال بدان افزايند و عبارت از يك تحليل و تجزيه‌ايست بمانند تجزيه و تحليل در فرمولهاى جبرى و ما شرح كامل آن را در كتاب كانون حكمت قرآن در تفسير سوره يوسف نكاشتيم. و مضمون روايت ٥٨ كه ميفرمايد:

رأى مؤمن و رؤيايش در آخر الزمان بروش ٧٠ جزء از اجزاء نبوتست دلالت روشنى به اين معنى دارد زيرا:

١- رأى يعنى نظريات و درك‌هاى عالم بيدارى را با رويا يعنى نظريات عالم خواب قرين هم دانسته است:

٢- صحت هر دو را وابسته نيروى ايمان شمرده كه نيروهاى درونى را پاك و درست فهم ميكند و از وهم بى‌جا و خيالات فاسد و ناروا درون را مصون مى‌نمايد و تعبيرات ديگر اخبار هم كه خواب درست را بخروج روح و مشاهده ما عند اللَّه تطبيق كرده و خواب دروغ را بديدار آنچه در هوا و بى‌پر و پا است بدين معنى صدق ميكند زيرا خروج روح همان توجه او است بحقائق و هر حق و حقيقتى از نزد خدا است كه حقيقت اول است و سرچشمه هر راستى و درستى است زيرا هر راست و درست عبارت از واقعيت ثابتست و پرتوى از واقعيت بى‌پايان حق اولست و هر دروغ و بى‌حقيقت در طرف مخالفست و پاى در هوا است و مورد تطبق اين مثل معروف كه:

پا در هوا صحبت ميكند.