از ابى الصباح گويد سخنى شنيدم كه از پيغمبر (ص) و از على (ع) و از ابن مسعود نقل ميشده و من آن را بر امام صادق (ع) عرضه كردم، آن حضرت فرمود: اين گفتار رسول خدا است من آن را ميشناسم، فرمود: رسول خدا (ص) فرموده است خوش بخت در شكم مادرش خوش بخت است، سعادتمند آنست كه بديگرى پند گرفته است زيرك‌ترين زيركها پرهيزكار و با تقوى است، بدترين بى‌خردى هرزگى است و بدترين نقل نقل دروغ است (يعنى دروغ پردازى) و بدترين امور آنها است كه بدعت شود (يعنى بر خلاف قانون باشد) و بدترين كوريها كورى دل است.

شرح- از مجلسى ره- قوله‌

«الشقى من شقى في بطن امه»

يعنى شقى آن كسى است كه خدا ميداند در عاقبت كارش شقى است و اگر چه بحسب ظاهر احوال و بيشتر عمرش در نزد مردم سعادتمند است پايان نقل از مجلسى- ره.

من گويم اين حديث معروف است و برخى از آن معنى جبر فهميده‌اند و در تفسير آن سرگردان شده‌اند تا آن جا كه آن را از احاديث مجعوله دانسته‌اند و از مضمون صدر خبر هم استفاده مى‌شود كه اين حديث در زمان امام باقر (ع) معروف بوده و شايد در فهم مقصود آن توجه نشده و موجب ترديد گرديده كه ابى الصباح آن را در محضر امام صادق (ع) مطرح كرد و امام صادق (ع) آن را تأييد فرموده است؟

بنظر من اين حديث از ادله روشن اختيار بنده و امر بين الامرين است كه ما آن را در جلد ١ تقرير كرديم مقصود از اين جمله اينست كه شقاوت بنده مستند بسوء اختيار خود او است و اختيار از ذاتيات هر انسانى است و ما در آنجا براى روشن شدن اين موضوع تعبير كرديم كه اختيار عين وجود انسان است و چون شقاوت و بد بختى بطور استقلال مربوط بهمان سوء اختيار است و هيچ چيز ديگر بطور كامل در آن دخالت ندارد اين جمله صحيح است كه هر كه شقى شده از شكم مادرش شقى شده يعنى شقاوت او مستند به اختيار او است كه عين وجود او است و در شكم مادر هم همراه او بوده است و بعبارت ديگر اين جمله كنايه است از نفى هر گونه مؤثرى در شقاوت انسان جز ذات خودش و سوء اختيارش، بنظر من اين بهترين و رساترين عبارتيست در اثبات اختيار و نفى جبر.

دنباله حديث ٣٩- بدترين پشيمانى پشيمانى روز رستاخيز است (كه درمانى ندارد) و بزرگترين خطاها نزد خدا زبان دروغگو است بدترين كسب ربا است (زنا است خ ل) بدترين خوراك خوردن مال يتيم است‌