بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٨٢ - استنتاج

برداشت انسان‌ها از مرگ در گرو كيفيت فهم و ادراك و معرفت آنان نسبت به واقعيت جهان است. گروهى عوارض طبيعى را سبب مرگ مى‌دانند، چنانكه قرآن در حالات منافقان مى‌فرمايد:

يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ‌[١]

«آنان در شب ظلمانى و بارانى توأم با رعد و برق، از ترس اينكه رعد و برق جانشان را نگيرد، انگشت در گوش خود مى‌گذارند.»

گروهى ديگر عامل مرگ و قبض روح انسان را ملك الموت مى‌دانند:

قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ...[٢]

«بگو: فرشته مرگ كه بر شما مأمور شده- روح- شما را مى‌گيرد.»

گروه ديگر كه معرفت آنان بيش از همه است و به تعبير مولانا سبب‌ها را پاره مى‌كنند، خدا را مسبب مرگ مى‌دانند:

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها.[٣]

«خداوند ارواح را به هنگام- مرگ- قبض مى‌كند.»

بنابراين، اى عزرائيل، آنانكه چشمانى بصير و قلبى آگاه دارند و مى‌دانند كه سبب واقعى قبض روح آنان خدا است، مرگ در نظرشان همچون شكر شيرين است و هرگز چشم آنان از مكنت دنيايى پر نمى‌شود.

وارهيدن از زندان تن به سوى چمنزار باصفا، براى اينگونه انسان‌ها تلخ نيست.

[١] - بقره: ١٩

[٢] - سجده: ١١

[٣] - زمر: ٤٢