بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٧٦ - استنتاج

به شرح زير تقسيم كرد:

١- انتظار نيكى از ديگران دارد، به خاطر نيكى‌هايى كه به ديگران كرده است.

٢- انتظار نيكى از ديگران دارد، بدون انجام نيكى به ديگران.

٣- انتظار نيكى از ديگران دارد، درحالى‌كه جز بدى در حق ديگران انجام نداده است.

بديهى است بند اول؛ يعنى انتظار نيكى در مقابل نيكى، انتظار عادلانه و بجايى است، زيرا روابط حسنه اجتماعى و مبتنى بر اخلاق اسلامى و انسانى چنين اقتضا مى‌كند كه تلازم و تبادلى در همه امور زندگى بين افراد برقرار باشد، اگر بنا باشد نيكى‌ها پاس داشته نشود و خدمات ناديده گرفته شود، خسارت جبران‌ناپذير بر بنياد روابط حسنه جامعه وارد خواهد آمد.

در تعليمات اسلامى، سپاس و تشكّر در مقابل خدمات، آنقدر مورد تأكيد قرار گرفته كه به عنوان نيمى از ايمان مطرح شده است؛ چنانكه در روايت آمده است:

«الإيمان نصفان نصف صبر و نصف شكر»

«نيمى از ايمان صبر است و نيم ديگر شكر و سپاس.»[١]

قرآن هم براى تشويق مردم به اين اخلاق پسنديده مى‌فرمايد:

هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ؛ «آيا جزاى نيكى جز نيكى است!»[٢]

در حديثى از امام صادق ٧ مى‌خوانيم كه فرمود:

آيه‌اى در قرآن داريم كه عموميت و شمول كامل دارد. راوى مى‌گويد: عرض كردم كدام آيه است؟ حضرت فرمود:

اين سخن خداوند متعال كه مى‌فرمايد: هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ‌ كه درباره كافر و مؤمن نيكوكار و بدكار جارى مى‌شود- نيكى را بايد به نيكى پاسخ داد-

[١] - بحار الأنوار، ج ٥٧، ص ٢٦، باب ٣٠ و مجمع البيان: ذيل آيه ٣١ سوره لقمان.

[٢] - الرحمن: ٦٠