بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٧٢ - استنتاج

پدر بچه‌اش را نزد خود مى‌نشاند و با هزار و يك دليل مى‌كوشد براى او ثابت كند كه: بچه‌جان! با كبريت بازى نكن، خطرناك است، ممكن است دستت را بسوزاند و ...

بچه همين‌كه پدر را دور مى‌بيند، سراغ كبريت مى‌رود تا گفته‌هاى پدر را تجربه كند، وقتى دستش سوخت و احساس سوزش اشكش را جارى كرد، تازه مى‌فهمد كه گفته‌هاى پدر راست بوده است.

طبيعت انسان در پذيرش حقايق چنين است و براساس اين طبيعت مشكل‌پسند خود، همواره استفاده‌اى كه از يك دليل تجربى و حسّى كسب كرده، از صدها دليل كلامى و مناقشات علمى كسب نكرده است.

حضرت ابراهيم ٧ اسوه توحيد بود ولى با اين همه، قرآن مى‌فرمايد:

«روزى از خدا خواست كه خدايا! به من بنمايان كه چگونه مردگان را زنده مى‌كنى؟»[١]

... قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ ... از ابراهيم سؤال شد: مگر ايمان نياورده‌اى؟ مگر شك و ترديدى در آموخته‌هايت رخنه كرد؟

... قالَ بَلى‌ وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ... ابراهيم عرض كرد:

«چرا ايمان آورده‌ام و هيچ شك و ترديدى هم در آموخته‌هايم رخ نداده است ولى اين آموخته‌ها و استدلال‌هاى علمى به درد عقل مى‌خورد نه دل، و من مى‌خواهم از طريق دليل تجربى و حسّى دلم آرام بگيرد.

اينجا بود كه به ابراهيم دستور داده شد:

... قالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلى‌ كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءاً ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْياً وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ‌[٢]

«فرمود در اين صورت چهار نوع از مرغان انتخاب كن و آنها را- پس از ذبح- قطعه قطعه كن- و درهم بياميز- سپس بر هر كوهى قسمتى از آن را قرار بده، بعد آنها را

[١] - ... رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‌ ...

[٢] - بقره: ٢٦٠