بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٥٠ - استنتاج

استنتاج‌

«فنا»، از موضوعات بسيار مهم و قابل توجّه‌اى است كه در متن فرهنگ عرفان اسلامى جاى دارد، به‌طورى‌كه همه عرفا و مشايخ صوفيه درباره اين موضوع، طريق نظرى و عملى خود را ارائه داده و بابى بر ابواب آن افزوده‌اند.

مطالبى در اين باره، در جلد اول اين كتاب (حكايت ٢٩) آورديم، و اينك در اينجا به بحث درباره آن، از زاويه‌اى ديگر مى‌پردازيم:

سالك در طريق سلوك، پس از پشت سر گذاشتن منازل، به مرحله‌اى مى‌رسد كه جز خدا چيزى را نمى‌بيند و غير از خواسته او چيزى نمى‌خواهد. اين حالت را «منزل فنا» مى‌گويند.

در اين منزل، مرگ و حيات فيزيكى براى سالك فرقى نمى‌كند. او اگر در قفس تن قرار دارد، به آب و دانه محبت حضرت دوست زنده است.

وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ....[١]

«مشرق و مغرب از آن خدا است، و به هر سو رو كنيد، خدا آنجا است.»

و اگر هم اين قفس را بشكند باز به خانه‌اى جز خانه محبت دوست رجوع نمى‌كند.

يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ* ارْجِعِي إِلى‌ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً* فَادْخُلِي فِي عِبادِي* وَ ادْخُلِي جَنَّتِي‌[٢]

«تو اى روح آرام يافته، به سوى پروردگارت بازگرد، درحالى‌كه هم تو از او خشنودى و هم او از تو خشنود است. و در سلك بندگانم باش و در بهشتم داخل شو.»

در منزل فنا انانيّتى نيست تا غبار «تن» حجاب رؤيت دوست گردد و سالك در حسرت دمى كه از اين چهره پرده برفكند! اينجا هرچه هست‌ «راضِيَةً مَرْضِيَّةً»

[١] - بقره: ١١٥

[٢] - فجر: ٣٠- ٢٧