بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٧٨ - استنتاج

«به ياد آوريد زمانى را كه به فرشتگان گفتيم به آدم سجده كنيد، آنها همگى سجده كردند جز ابليس كه گفت: آيا به كسى سجده كنم كه او را از خاك آفريده‌اى؟»

قالَ ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ.[١]

«- خداوند به ابليس- فرمود: چه چيز تو را مانع شد كه سجده كنى در آن هنگام كه به تو فرمان دادم؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفريده‌اى و او را از خاك!»

إِنَّ مَثَلَ عِيسى‌ عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ.[٢]

«مثل عيسى در نزد خداوند، مثل آدم است كه او را از خاك آفريد و سپس به او فرمود موجود باش او هم فورا موجود شد.»

به‌طورى‌كه ملاحظه شد، اين سه آيه كريمه، تصريح دارد بر اينكه حضرت آدم از خاك آفريده شده است. اين حقيقت را در آيه اول و دوم (اسراء: ٦١ و اعراف: ١٢) از زبان شيطان مى‌شنويم، آنجا كه براى اثبات برترى خود بر آدم استدلال كرد كه چون آدم از خاك است و من از آتش، پس (انا خير منه) من از او برترم، گرچه شيطان استدلال پوچى كرد، ليكن در اينكه او از آتش و آدم از خاك بوده درست است؛ زيرا قرآن مى‌فرمايد:

خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ* وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ[٣]

«خداوند انسان را از گل خشكيده‌اى همچون سفال آفريد و جن را از شعله‌هاى مختلط و متحرّك آتش.»

و شكى نيست كه شيطان هم از جن بود.

[١] - اعراف: ١٢

[٢] - آل عمران: ٥٩

[٣] - الرحمن: ١٤ و ١٥، در آيات شريف بالا، مبدأ خلقت آدم خاك و گل معرفى شده، چنانكه در سوره سجده، آيه ٧ و سوره« ص» آيات: ٧١ و ٧٦ و سوره حجر آيات: ٢٨ و ٣٣ مبدأ خلقت آدم گل( گل خشكيده) معرفى شده است. اين اختلاف تعبير ضررى به اصل موضوع نمى‌رساند، براى اينكه مبدأ واحد كه در اينجا خاك باشد احوال مختلف به خود مى‌گيرد.