بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٢٩ - استنتاج

گويى منظور مولانا از بيان اين حكايت اين است كه:

ميدان جنگ، كنايه است از ميدان زندگى.

جنگجويان، كنايه از سفرا و پيغمبران الهى‌اند.

صوفى، كنايه است از انسان‌هاى بى‌محتواى پرمدعا.

اسير، كنايه است از شيطان نفس.

در ميدان پرهياهوى زندگى، پيامبران كه رودررو و مستقيم با دشمنان بشريت و شيطان و شيطان‌صفتان در نبردند، با طناب شرع و تبيين حدود حلال و حرام خداوند، دست شيطان نفس و فزون‌طلبى‌هاى طبيعت انسان را بسته و او را تحويل انسان‌ها داده‌اند تا با نابودى او، براى هميشه از تهديدهايش نجات يابند.

در اين ميان، گروهى توانستند از پس اين دشمن غدّار برآيند و به سلامت و عافيت، اين عقبه را پشت سر بگذارند. گروهى هم به حضور در حاشيه ميدان اكتفا كرده، جرأت حضور در گود را نداشتند.

اينان كه با ژاژخواهى و شعار، اداى مجاهدان فى سبيل اللّه را درمى‌آوردند، با اوّلين تجربه، به ناموفق بودن خود پى بردند و فهميدند كه قضيه آنگونه كه فكر مى‌كردند آسان نيست، بلكه حق اين است كه بايد به پديده‌هاى زندگى واقع‌بينانه بنگرند.

لذا مجاهدان واقعى، به اين گروه مجاهدنما گفتند: شما با اين جرأتى كه داريد هرگز به ميدان نبرد نرويد و هرگز هم ادعا نكنيد كه مرد ميدانيد؛ زيرا كسانى‌كه از نگاه تيز اسير دست بسته بلرزند و در تلاطم نگاه خشم‌آلود شيطان به بند كشيده نفس، كشتى وجودشان درهم بشكند، چگونه مى‌توانند به شيران جنگاورى كه سرها را با شمشيرهايشان مانند گوى مى‌غلطانند، حمله كنند؟!