بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٨٨ - استنتاج

بگو كه چه خبر است و سبب اين پريشانى و هيجان چيست؟

دلقك گفت: من در روستا بودم، شنيدم شاه بر سر هر گذر اعلام كرده است كه مى‌خواهم كسى را به سمرقند بفرستم و او بايد ظرف پنج روز به سمرقند برود و در برابر اين مأموريت به او گنجينه‌ها خواهم داد. و من وقتى اين خبر را شنيدم با شتاب آمدم تا بگويم كه من نمى‌توانم اين كار را انجام دهم!

وقتى شاه سخن دلقك را شنيد گفت: لعنت بر اين شتابت باد كه تشويش و اضطرابى عظيم در شهر ايجاد كرد. اى احمق، براى چنين مطلب بى‌اهميتى، همه شهر را به هم ريخته‌اى؟!

استنتاج‌

«مصلحت» يعنى آنچه مايه سود و آرامش در زندگى انسان است.

«حقيقت» يعنى آنچه كه براساس راستى و درستى بنا نهاده شده است.

پرسش اين است كه سعادت زندگى انسان در گرو كدام يك از دو گزينه زير است:

١- گردش مصلحت بر مدار حقيقت؟

٢- گردش حقيقت بر مدار مصلحت؟

آنچه مسلّم است، موفقيت جامعه انسانى، در گرو «گردش مصلحت بر مدار حقيقت» است؛ يعنى جامعه انسانى زمانى رنگ سعادت و نيكبختى به خود خواهد گرفت كه كارهاى مصلحت انديشانه او بر محور حقيقت، راستى و درستى بچرخد.

پس در صورت انحراف مصلحت از مدار حقيقت، نه تنها مصالح او تأمين نخواهد