بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٣٥ - استنتاج

استنتاج‌

روايتى است از رسول گرامى اسلام ٦، كه فرمود:

«الرّجال اربعة، سخيّ و كريم و بخيل و لئيم. فالسّخيّ الّذي يأكل و يعطي و الكريم الّذي لا يأكل و يعطي، و البخيل الّذي يأكل و لا يعطى و اللّئيم الّذي لا يأكل و لا يعطي».

«مردان (مردم) چهار دسته‌اند: سخى، كريم، بخيل و لئيم. اما سخى كسى است كه هم خود مى‌خورد و هم به ديگران مى‌بخشد، كريم كسى است كه خود نمى‌خورد ولى به ديگران مى‌بخشد، بخيل كسى است كه فقط خودش مى‌خورد و به ديگران نمى‌دهد، لئيم كسى است كه نه خود مى‌خورد و نه به ديگران مى‌بخشد.»[١]

چهار قسمت فوق را مى‌توان به دو دسته كلّى خلاصه كرد: سخى و كريم يك طرف، بخيل و لئيم هم در طرف مقابل آن.

آنچه مسلم است، سخاوت و كرامت دو صفت از اوصاف پسنديده‌اى هستند كه هركس متّصف به اين اوصاف باشد سزاوار تمجيد خواهد بود، خواه مؤمن خواه غير مؤمن، گرچه ايمان مكمل اين دو ارزش است ولى اساسا نفس سخاوت و كرامت از ديدگاه اسلام نوعى ارزش به حساب مى‌آيد؛ چنانكه در روايت آمده است كه پيغمبر اسلام ٦ به عدى بن حاتم (فرزند حاتم طائى) فرمودند:

«دفع عن ابيك ألعذاب الشّديد لسخاء نفسه».

«خداوند عذاب شديد را از پدرت به خاطر جود و بخشش او برداشت.

و باز در حديث ديگرى از امام صادق ٧ مى‌خوانيم كه گروهى از يمن براى- بحث و جدال- خدمت پيامبر ٦ آمدند و در ميان آنها مردى بود كه از همه بيشتر سخن مى‌گفت و خشونت و لجاجت خاصى در برابر پيامبر ٦ مى‌نمود، پيامبر

[١] - المواعظ العدديه، ص ١١٩