بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى)

جلد اول

پيشگفتار

حال بايد ديد گمشده انسان چيست؟

تذكر چند نكته

حكايت 1 عشقهايى كز پى رنگى بود # عشق نبود عاقبت ننگى بود

استنتاج

حكايت 2 از ادب پرنور گشته است اين فلك

استنتاج

حكايت 3 كار پاكان را قياس از خود مگير

استنتاج

حكايت 4 تخمهاى فتنهها كو كشته بود # آفت سرهاى ايشان گشته بود

استنتاج

1 - تجاوز نكردن از حدود الهى

2 - نزديك نشدن به گناه

3 - فكر گناه هم ممنوع

4 - راضى به اشاعه گناه نشدن

حكايت 5 چون غرض آمد هنر پوشيده شد # صد حجاب از دل به سوى ديده شد

استنتاج

حكايت 6 هركه بيدار است او در خوابتر # هست بيداريش از خوابش بتر

استنتاج

حكايت 7 تير اندازد به سوى سايه او # تركشش خالى شود از جستجو

استنتاج

حكايت 8 با دو خاك و آب و آتش بندهاند # با من و تو مرده، با حق زندهاند

استنتاج

حكايت 9 چون خدا خواهد كه پرده كس درد # ميلش اندر طعنه پاكان برد

استنتاج

شرح مطلب اول

شرح مطلب دوم

حكايت 10 شير آن را دان، كه خود را بشكند

استنتاج

حال، چاره چيست؟

حكايت 11 از كه بگريزيم از خود اى محال # از كه برتابيم از حق اى وبال

استنتاج

1 - اعتقاد به فنا و پوچى بعد از مرگ

2 - وابستگى به مشتهيات دنيا

3 - خالى بودن ستون حسنات و پر بودن ستون سيئات نامه عمل

حكايت 12 دنياى محدود مگس

استنتاج

حكايت 13 چون قضا آمد شود دانش بخواب # مه سيه گردد بگيرد آفتاب

استنتاج

حكايت 14 باغبان را خار چون در پاى رفت # دزد فرصت يافت، كالا برد تفت

استنتاج

حكايت 15 اى خنك آن مرد كز خود رسته شد # در وجود زندهاى پيوسته شد

استنتاج

حكايت 16 هركه داد او حسن خود را در مزاد # صد قضاى بد سوى او رو نهاد

استنتاج

حكايت 17 احترام به بزرگان

استنتاج

1 - احترام به خدا و رسول خدا

2 - احترام به پدر و مادر

3 - احترام به استاد

حكايت 18 رحم كن بر عمر رفته در جفا

استنتاج

حكايت 19 غيب را ابرى و آبى ديگرست

استنتاج

حكايت 20 بشنو اى غافل، كم از چوبى مباش

استنتاج

حكايت 21 خود شكن آيينه شكستن خطاست

استنتاج

حكايت 22 عاقل اندر بيش و نقصان ننگرد # زانكه هر دو همچو سيلى بگذرد

استنتاج

حكايت 23 هركه را آيينه باشد پيش رو # زشت و خوب خويش را بيند در او

استنتاج

حكايت 24 محو مىبايد نه نحو اينجا بدان

استنتاج

حكايت 25 اى برادر صبر كن بر درد نيش # تا رهى از نيش نفس گبر خويش

استنتاج

1 - نزول فرشتگان الهى بر سالك صابر

2 - مصونيت يافتن سالك صابر از كيد شياطين و نفس اماره

3 - اهداى سلام فرشتگان بر سالك صابر

4 - و استقرار او در بهترين جايگاههاى بهشت

حكايت 26 عاقل آن باشد كه گيرد عبرت از # مرگ ياران در بلاى محترز

استنتاج

حكايت 27 گفت اكنون چون منى، اى من، درآ

استنتاج

معناى وحدت

معناى وجود

حكايت 28 سينه صيقلها زده در ذكر و فكر # تا پذيرد آينه دل، نقش بكر

استنتاج

معنى و تعريف قدرت

معنى و تعريف عقل

معنى و تعريف عاطفه

حكايت 29 هستى اندر نيستى بتوان نمود

استنتاج

معنى و تعريف«فنا»

پس نتيجه مىگيريم كه

حكايت 30 صد دريغ و درد كين عاريتى # امتان را دور كرد از امتى

استنتاج

به نكات زير توجه كنيد

حكايت 31 گوش حس تو به حرف ار در خورست # دان كه گوش غيبگير تو كر است

استنتاج

حكايت 32 اهل صيقل رستهاند از بو و رنگ

استنتاج

حكايت 33 آينه و ميزان كجا گويد خلاف

استنتاج

* وجدان توحيدى * وجدان عملى * وجدان اخلاقى

وجدان اخلاقى در قرآن

حكايت 34 حكمت لقمان چو تاند اين نمود # پس چه باشد حكمت رب الوجود

استنتاج

1 - تغيير چهره و حالات انسان در روز قيامت

2 - گواهى اعضاء و جوارح انسان در روز قيامت

3 - افشاى كارنامه اعمال در روز قيامت

4 - تجسم اعمال نيكوبد در روز قيامت

5 - شهادت شاهدان در روز قيامت

6 - گواهى مكانها بر له يا عليه انسان در قيامت

حكايت 35 وهم آنگاهست كان پوشيده است # اين تحرى از پى ناديده است

استنتاج

حكايت 36 گفت آن آتش ز آيات خداست # شعلهاى از آتش بخل شماست

استنتاج

حكايت 37 از على آموز اخلاص عمل

استنتاج

الف نجات از آلودگى

ب مصونيت در مقابل نفوذ شيطان

ج پيدايش قلب سليم

د جوشش چشمه حكمت

حكايت 38 گفت دشمن را همى بينم به چشم # روز و شب بر وى ندارم هيچ خشم

استنتاج

حكايت 39 هركه را آتش پناه و پشت شد # هم مجوسى گشت و هم زردشت شد

استنتاج

حكايت 40 راست كن اجزات را از راستان # سر مكش اى راسترو زان آستان

استنتاج

حكايت 41 بس دعاها كان زيانست و هلاك # وز كرم مى نشنود يزدان پاك

استنتاج

حكايت 42 هين سگ نفس تو را زنده مخواه # كو عدو جان تو است از ديرگاه

استنتاج

حكايت 43 آدمىخوارند اغلب مردمان # از سلام عليكشان كم جو امان

استنتاج

حكايت 44 چون كنى از خلد در دوزخ فرار # غافل از لا يستوى اصحاب نار

استنتاج

اول استيلاى گرسنگى و ترس بر جامعه

دوم نابود شدن اقوام و امتها

حكايت 45 تا نگريد كودك حلوافروش # بحر رحمت درنمىآيد به جوش

استنتاج

حكايت 46 در وصال حق دو ديده چه كم است

استنتاج

حكايت 47 از من ار كوه احد واقف بدى # پاره گشتى و دلش پرخون شدى

استنتاج

1 - دانشمندان و اهل علم

2 - انسانهايى كه در مقابل خدا خاشعند

3 - انسانهاى خير و نيكوكار

4 - انسانهاى مؤمن

5 - انسانهاى ابرار(نيكان)

حكايت 48 مر مرا تقليدشان بر باد داد # اى دو صد لعنت براين تقليد باد

استنتاج

حكايت 49 هوش تو كو نيست اندر خانه كس؟

استنتاج

حكايت 50 از درون خويش اين آوازها # منع كن تا كشف گردد رازها

استنتاج

بخش اول آرزوهاى مثبت بخش دوم آرزوهاى منفى

حكايت 51 نفس توست آن مادر بدخاصيت # كه فساد اوست در هر ناحيت

استنتاج

حكايت 52 پس بدان كه صورت خوب و نكو # با خصال بد، نيرزد يك تسو

استنتاج

حكايت 53 آن حسودان بد درختان بودهاند # تلخ گوهر، شوربختان بودهاند

استنتاج

حكايت 54 اى خنك جغدى كه در پرواز من # فهم كرد از نيكبختى راز من

استنتاج

حكايت 55 سجده نتوان كرد بر آب حيات # تا نيابى زين تن خاكى نجات

استنتاج

حكايت 56 خار بن دان هر يكى خوى بدت

استنتاج

اصرار بر گناه

حكايت 57 دوست همچون زر بلا چون آتش است

استنتاج

حكايت 58 گر ز يك تلخى كنم فرياد و داد # خاك صد ره بر سر اجزام باد

استنتاج

حكايت 59 روز برجست و دو چشمش كور ديد # نور فايض از دو چشمش ناپديد

استنتاج

حكايت 60 ما برون را ننگريم و قال را # ما درون را بنگريم و حال را

استنتاج

حكايت 61 دشمنى عاقلان زين سان بود # زهر ايشان ابتهاج جان بود

استنتاج

حكايت 62 مهر ابله، مهر خرس آمد يقين # كين او مهر است و مهر اوست كين

استنتاج

احمق كيست؟

علائم حماقت

حكايت 63 توبه كن وز خورده استفراغ كن # ور جراحت كهنه شد رو داغ كن

استنتاج

حكايت 64 باطلان را چه خوش آيد؟ باطلى # عاطلان را چه خوش آيد؟ عاطلى

استنتاج

قدرتنمايى حضرت موسى در قالب معجزات

حكايت 65 چون دوايت مىفزايد درد، پس # قصه با طالب بگو، بر خوان عبس

استنتاج

حكايت 66 چون دو كس برهم زند بىهيچ شك # در ميانشان هست قدر مشترك

استنتاج

حكايت 67 بلبلان را جاى مىزيبد چمن # مرجعل را در چمين خوشتر وطن

استنتاج

حكايت 68 اين دعا گر خشم افزايد تو را # تو دعا تعليم فرما مهترا!

استنتاج

حكايت 69 هركه خواهد همنشينى با خدا # او نشيند در حضور اوليا

استنتاج

حكايت 70 گفت حق استت بزن دستت رسيد # اين سزاى آنكه از ياران بريد

استنتاج

حكايت 71 چشم نيكو باز كن در من نگر # تا ببينى نور حق اندر بشر

استنتاج

حكايت 72 روزن از بهر چه كردى اى رفيق؟

استنتاج

حكايت 73 عقل را من آزمودم هم بسى # زين سپس جويم جنون را مغرسى

استنتاج

الف - مرحله پند و اندرز

ب - مرحله جداسازى بستر

ج - تنبيه بدنى كنيد

حكايت 74 اوست ديوانه كه ديوانه نشد # اين عسس را ديد و در خانه نشد

استنتاج

حكايت 75 سگ چو عالم گشت شد چالاك زحف # سگ چو عارف گشت شد ز اصحاب كهف

استنتاج

حكايت 76 از برهنه كى توان بردن گرو

استنتاج

1 - مست شراب

2 - مست ثروت

3 - مست زيبايى و شهوت

4 - مست قدرت

5 - مست علم

6 - مست عبوديت

حكايت 77 من ز شيطان اين نجويم كوست غير # كه مرا بيدار گرداند به خير

استنتاج

حكايت 78 تا تو رشوت نستدى بينندهاى # چون طمع كردى، ضرير و بندهاى

استنتاج

حكايت 79«لا عمل إلا بنية»

استنتاج

حكايت 80 واصلان چون غرق ذاتند اى پسر # كى كنند اندر صفات او نظر

استنتاج

حكايت 81 بر محك زن كار خود اى مرد كار # تا نسازى مسجد اهل ضرار

استنتاج

حكايت 82 اى خنك جانى كه عيب خويش ديد

استنتاج

حكايت 83 چون همه اوصاف و اجزا شد نحيف # خويشتن دارى و صبرت شد ضعيف

استنتاج

اولين مرحله پيرى

دومين مرحله پيرى

سومين مرحله پيرى

حكايت 84 پس كرمهاى الهى بين كه ما # آمديم آخر زمان در انتها

استنتاج

حكايت 85 يوسف وقتى و خورشيد سما # زين چه و زندان برآ و رونما

استنتاج

حكايت 86 جان سپر كن تيغ بگذار اى پسر # هركه بىسر بود از اين شه برد سر

استنتاج

حكايت 87 حكمت دنيا فزايد ظن و شك # حكمت دينى برد فوق فلك

استنتاج

حكايت 88 اين نشان ظاهرست اين هيچ نيست # تا به باطن در روى بينى تو بيست

استنتاج

حكايت 89 اينچنين بهتان منه بر اهل حق # اين خيال تو است بر گردان ورق

استنتاج

حكايت 90 ذوق بايد تا دهد طاعات پر # مغز بايد تا دهد دانه شجر

استنتاج

تشبيه گناه به زنگار چرا؟

مهر براى چه؟

حكايت 91 چون پيمبر نيستى پس رو به راه # تا رسى از چاه روزى تو به جاه

استنتاج

حكايت 92 آن فقيران لطيف خوش نفس # كز پى تعظيمشان آمد عبس

استنتاج

حكايت 93 در خبر خير الأمور اوساطها # نافع آمد ز اعتدال اخلاطها

استنتاج

حكايت 94 اين بداند، كانكه اهل خاطر است # غايب آفاق، او را حاضر است

استنتاج

حكايت 95 تو به صورت رفتهاى گم گشتهاى # زان نمىيابى كه معنى هشتهاى

استنتاج

حكايت 96 گفت هر يكتان دهد جنگ و فراق # گفت من آرد شما را اتفاق

استنتاج

حكايت 97 آفرين بر عشق كل اوستاد # صد هزاران ذره را داد اتحاد

استنتاج

حكايت 98 مشكل ما حل كن اى سلطان دين # تا ببخشد حال تو ما را يقين

استنتاج

فهرست منابع و مآخذ

فهرست حكايات

بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٩٣ - استنتاج

حكايت ١٧ احترام به بزرگان‌

در داستان مبارزه حضرت موسى و ساحران در مقابل فرعون آمده است: وقتى حضرت موسى و ساحران آماده مبارزه شدند. ساحران از روى ادب به حضرت موسى ٧ پيشنهاد كردند كه ابتدا او معجزه خود را بنماياند. ولى آن حضرت فرمود:

نخست شما آغاز كنيد و ساحران شروع كردند و سحر ...

مولانا معتقد است همين مقدار احترام و حفظ حرمت حضرت موسى از سوى ساحران، سبب شد كه آنان هدايت يابند ولى درعين‌حال به خاطر ستيزشان با پيغمبر خدا، دست و پايشان به امر فرعون بريده شد.

ليك موسى را مقدّم داشتند		ساحران او را مكرّم داشتند
زانكه گفتندش كه فرمان آنِ تست‌		گر همى خواهى عصا افكن نخست‌
گفت نى اوّل شما اى ساحران‌		افكنيد آن مكرها را در ميان‌
اينقدر تعظيم دينشان را خريد		كز مرى آن دست و پاهاشان بريد
ساحران چون حق او بشناختند		دست و پا در جرم آن درباختند

استنتاج‌

اصل احترام به بزرگان كه در واقع يكى از شعبه‌هاى «ادب» در زندگى انسان‌