بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٦٢ - استنتاج

لشگر اسلام با پيروزى برگشتند، حضرت فرمود:

«مرحبا بقوم قضوّا الجهاد الأصغر و بقى عليهم الجهاد الأكبر. فقيل: يا رسول اللّه ما الجهاد الأكبر؟ قال: جهاد النّفس».[١]

«خوشا به حال مردمى كه با موفقيت جهاد اصغر را به پايان رسانيدند و جهاد اكبر براى آنان باقى مانده است. عرض كردند: يا رسول اللّه جهاد اكبر كدام است؟

حضرت فرمود: جهاد با نفس است.»

مولانا در بيان عظمت خطر نفس اماره، از زبان خرگوش به وحوش ادامه مى‌دهد كه: اى دوستان، كشتن نفس اماره، كار عقل و هوش جزئى نيست؛ زيرا نفس امّاره مغلوب عقل و هوش جزئى نمى‌شود.

از نظر مولانا عقل به دو قسمت كلى تقسيم مى‌گردد:

اول: عقل جزئى كه عقل ناقص است و همواره در معرض آفت و وهم و گمان است.

دوم: عقل كلّى يا عقل مجرّد يا نفس كلّ كه فارق از ماده و ماديات است كه به اعتقاد مولانا اين نوع عقل، مخصوص بندگان مقرّب و انبيا و اوليا است.

اى دوستان، اين نفس اماره دوزخ است و دوزخ هم بسان اژدهاست، به هيچ‌

[١] - وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٣٢